Manevi Tazminat Davası Şartları, Süreci ve Yargıtay Kararlarıyla Uygulama Esasları

MADDE 326 – Yargılama Giderlerinin Paylaştırılması

“(1) Kanunda yazılı hâller dışında, yargılama giderlerinin, aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir.
(2) Davada iki taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa, mahkeme, yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır.”

Not 39: Anayasa Mahkemesinin 25/12/2024 tarihli ve E: 2024/29, K: 2024/226 sayılı Kararı ile bu fıkra “manevi tazminat davaları” yönünden iptal edilmiştir. Kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra (14/12/2025) yürürlüğe gireceği hüküm altına alınmıştır.

İptal Gerekçesi

Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 13. ve 36. maddelerine aykırılık nedeniyle verdiği iptal kararında; “manevi tazminat davasını açacak kişinin, hâkimin hükmedeceği tazminat tutarını öngöremeyeceği, tazminat miktarının hâkimin takdirine göre belirlendiği davalarda özel bir düzenleme bulunmadığı” gerekçesiyle, bu durumun mahkemeye erişim hakkını sınırladığı sonucuna varmıştır.

Bu nedenle, manevi tazminat davalarında kısmen reddedilen kısım için karşı vekalet ücretine hükmedilmesi uygulaması ortadan kalkmış olup, iptal hükmü 14/12/2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir.

Haksız Fiil ve Manevi Tazminat – Gerekçe Metni

14. Görülmekte olan davanın hukuksal dayanağı haksız fiildir. Bu nedenle, haksız fiil kavramı ile bu hukuki müessesenin kanunî düzenlemeleri üzerinde durulmasında yarar vardır.

15. Haksız fiilden doğan borçlar; 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) 41 ilâ 60 [6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 49 ilâ 76] maddeleri arasında düzenlenmiştir.

16. Olay tarihinde yürürlükte bulunan BK’nın “Mesuliyet şeraiti” başlıklı 41. maddesinde şu hüküm yer almaktadır:

    “Gerek kasten gerek ihmal ve teseyyüp yahut tedbirsizlik ile haksız bir surette diğer kimseye bir zarar ika eden şahıs, o zararın tazminine mecburdur.

    Ahlaka mugayir bir fiil ile başka bir kimsenin zarara uğramasına bilerek sebebiyet veren şahıs, kezalik o zararı tazmine mecburdur.”

17. Yargılama sırasında 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı TBK’nın “Sorumluluk” başlıklı 49. maddesinde de; “Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür” düzenlemesi mevcuttur.

18. Haksız fiil, kusurlu ve hukuka aykırı bir eylemle başkasına zarar verilmesidir. Bir haksız fiil sonucu zarara uğrayan kimse, uğradığı zararın tazminini bu haksız fiilden sorumlu olan kimseden veya kimselerden talep edebilir.

19. Manevi zarar ise, kişilik değerlerinde oluşan objektif eksilmedir. Duyulan acı, çekilen ızdırap manevi zarar değil, onun görüntüsü olarak ortaya çıkabilir. Acı ve elemin manevi zarar olarak nitelendirilmesi sonucu, tüzel kişileri ve bilinçsizleri; öte yandan, acılarını içlerinde gizleyenleri tazminat isteme haklarından yoksun bırakmamak için yasalar manevi tazminat verilebilecek bazı olguları özel olarak düzenlemiştir.

20. TBK’nın haksız fiile ilişkin hükümlerinin uygulanabilmesi için öncelikle saldırının hukuka aykırı olması gerekir. İkinci koşul olarak, kusursuz sorumluluk hâlleri hariç, kişilik haklarına saldırıda bulunanın kusurunun bulunması gerekir. Kişilik hakkı zedelenenin ayrıca manevi zarara uğraması ve hukuka aykırı saldırı ile manevi zarar arasında uygun illiyet bağı bulunmalıdır. Bu unsurlardan biri veya birkaçı eksik ise haksız fiilin varlığından söz edilemez (Turgut, Uygur: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu Şerhi, Cilt 1, 2012, s. 452-454).

21. Bu açıklamalar ışığında, kural olarak haksız haciz uygulanması nedeniyle aleyhine haciz uygulanan kişi manevi tazminat isteminde bulunabilir. Bilerek veya ağır kusurlu olarak dayanağı olan olay yanlış biçimde gösterilerek hak kötüye kullanılmış olursa eylem hukuka aykırı olur ve bu kapsamda manevi tazminata hükmedilebilir.

22. Somut uyuşmazlıkta; davalılardan ... İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından davacı aleyhine İzmir 1. İcra Müdürlüğünün 2009/15306 Esas sayılı dosyası ile ilâmsız icra takibi başlatıldığı, davacı vekili tarafından yedi günlük itiraz süresi içerisinde borca itiraz edildiği, itiraz dilekçesinin icra dosyasının içerisine konulmadığı, icra dairesi tarafından takibin durdurulmasına ilişkin bir karar verilmediği, takip henüz kesinleşmemesine rağmen 18.12.2009 tarihinde davacının evinde haciz işlemi uygulandığı, davalı tarafından daha sonra açılan itirazın iptali davasında İzmir 5. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2011/557 Esas, 2012/330 Karar sayılı dosyasında davanın kabulüne karar verildiği anlaşılmaktadır.

23. Dosya içerisindeki bilgilerden; haczin yapıldığı tarihte takibin henüz kesinleşmediği, davacı borçlunun itirazına rağmen takibin durdurulmasına karar verilmediği, icra müdürlüğünün kesinleşmemiş bir takipte alacaklı tarafın haciz talebini kabul ettiği, davacı borçlunun itiraz ile takibin durmasını sağlamasına rağmen haciz işlemi ile karşılaştığı anlaşılmaktadır. Her ne kadar daha sonra mahkemece borçlunun itirazının iptaline karar verilmiş ise de haciz tarihi itibariyle yapılan haciz haksızdır.

24. Bu durumda, bilerek, kötüniyetli ve ağır kusurlu şekilde haksız hacze sebebiyet veren davalının manevi tazminattan sorumlu tutulması gerekmektedir.

25. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında; davacının takip tarihi itibariyle borçlu olduğunun kesinleşmiş mahkeme kararıyla sabit olduğu, davacının evinde yapılan haczin haksız olmadığı, bu nedenle direnme kararının yerinde olmadığı ve hükmün bozulması gerektiği ileri sürülmüş ise de; bu görüş yukarıda açıklanan sebeplerle Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.

26. Sonuç: Hâl böyle olunca; haksız hacze dayalı olarak kişilik hakları saldırıya uğrayan davacının manevi tazminat talep edebileceğini kabul eden direnme kararı yerindedir.