İdari İşlemin Unsurları 2026

İdari işlemin unsurları yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarından oluşmaktadır. İdari işlemin hukuka aykırılığı iş bu unsurlara aykırılık olarak tezahür etmektedir. İdari işlemin unsurları, idarenin kamu gücünü kullanarak tesis ettiği işlemlerin hukuka uygunluğunu belirleyen temel ölçütleri ifade eder. Bir idari işlemin geçerli kabul edilebilmesi için yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarının kanuna uygun şekilde bir arada bulunması gerekir. Bu unsurlardan herhangi birindeki hukuka aykırılık, işlemin iptali sonucunu doğurabilir. Bu nedenle idari işlemin unsurları, idari yargıda yapılan denetimin merkezinde yer almaktadır.

Yetki Unsuru

Yetki Unsuru

İdare hukuku açısından yetki, “kişileri, eşitlik kuralını, temel hak ve hürriyetleri, kamusal para ve malları doğrudan ilgilendiren ve kamu gücü kullanımının aracı olan idari işlemin, idari teşkilat içerisinde herkes tarafından değil, yalnızca kanunla belirlenmiş ve sınırlanmış makamlar tarafından yapılabilmesi yeteneğini ifade eder”. Bu bağlamda yetki kişiye değil göreve bağlıdır dolayısıyla hizmeti ifa eden makama verilir.

Yetki kişi, konu, coğrafi alan ve zaman olarak değerlendirilmelidir. Kişi ve konu açısından yetki de hangi konuda hangi makam tarafından işlem yapılacağı hususu anlaşılır. Coğrafi alan açıdan yetki, idarenin yetkisini kendisine tanınmış olan coğrafi alan sınırında kullanmasıdır. Zaman açısından yetki idari organ veya makamların usulüne uygun göreve getirilmelerinden itibaren çeşitli nedenlerle görevleri sona erene kadar ki dönemde yetkilerin kullanımını ifade eder. Bazı durumlarda idareye yetki yasayla belirli bir süre için tanınmış olabilir, idarenin yetkisini belirlenen bu sürede kullanması gerekir ki bu durumda zaman açısından yetki kapsamında değerlendirilmektedir.

İdari işlemlerin hukuken geçerli sayılması için kararların kanunla yetkili kılınan makam ve kişilerce alınması gerektiğinden idari makamların işlemin yetki unsurunda takdir yetkisi olamaz.

İdari işlemde yetki konusunun incelenmesinde temel husus işlemi gerçekleştirmiş olan kişinin idare adına irade kullanma yetkisinin varlığıdır. Eğer işlemi gerçekleştiren kişinin idare adına irade açıklama yetkisi yoksa o zaman işlem “yok” hükmündedir. Aynı şekilde irade açıklamaya yetkili makam bu yetkisini başka bir işlevin yerine geçerek mi kullanmış (örneğin yasa koyucu ya da mahkemeler adına mı kullanmış) sorusunun cevabı olumlu ise işlev (fonksiyon) gaspından bahsedilir ve bu şekilde gerçekleştirilen işlemler de yok hükmündedir.

Ancak savaş, felaket ve afetler gibi olağanüstü durumlarda idare adına irade açıklamaya yetkisi olmayanların gerçekleştirdikleri işlemler olağanüstü koşullar göz önünde bulundurularak yetkili görevlilerce yapılmış gibi kabul edilebilir ki bu işlemleri gerçekleştirenler fiili görevli (ajan) olarak adlandırılırlar. Ayrıca yokluk hükmü her yetkisizlik durumunda geçerli değildir, yokluktan bahsedebilmek için işlev veya yetki gaspıyla ağır ve bariz yetki tecavüzü bulunmalıdır.

Şekil Unsuru

İdarenin işlemlerini gerçekleştirirken önceden belirlenmiş şekil kurallarına riayet etmesi şekil unsurunu oluşturur. Özel hukukta şekil genel bir kural olarak düzenlenmemişken, kamusal işlemlerde şekil, işlemin kamu yararına uygunluğunu sağlayacak önemli bir olgu olarak nitelendirilmektedir. İdari işlemler muhatapları açısından geniş ve ağır sonuçlar doğurabilmekte, tek taraflı niteliğiyle bireyleri ve hatta toplumu muvafakatleri olmadan yükümlülük altına sokabilmektedirler, bu bağlamda gerçekleştirilen işlemlerin varlığı, kapsamı ve anlamı hakkında çeşitli yorum ve anlaşmazlıklara yer vermemek açısından idari işlemlerin belirli şekillere tabi olarak düzenlenmesi gerekmektedir.

İdari işlemin kural olarak yazılı düzenlenmesi gerekir ve bu husus mevzuatın çeşitli maddelerinde zikredilmiştir. İdari işlemin yazılı düzenlenmesiyle kararı oluşturan iradenin maddi dünyaya yazılı olarak açıklanması sağlanır ayrıca idarenin denetimi gerçekleştirilir ve idari işleme ilişkin olaylar da belgelenmiş olur.

İdare idari eylem veya işlem yapılması için kendisine yapılan başvuruları cevapsız bırakamaz, ancak eğer idare belirtilen sürenin sonunda yukarıdaki düzenlemelere rağmen cevapsız bıraktıysa başvuru reddedilmiş sayılacak ve idarenin iradesini belirtmemiş olması da idari bir karar sayılacaktır ki öğretide bu karar zımni ret kararı olarak adlandırılır.

İdari işlemin şekil unsurlarından birisi de “açık” olmasıdır. Açıklık özellikle bireylerin menfaatleri aleyhinde olan ya da bireyleri bağlayıcı nitelikteki kararlarda idarenin kararın içeriğini ve sonucunu göstermesi açısından önemlidir.

Sebep Unsuru

“İdarenin iradesini harekete geçiren ve içeriğini belirleyen hukukça tanınabilir maddi veya hukuksal durumlar idari işlemin nedenidir”. Sebep idareyi işlem yapmaya sevk eden saiktir. Diğer bir deyişle sebep, idari işlemin içeriği ile idarenin beyanı arasındaki illiyettir. Sebep, idari işlemin hem dayanağını hem de yapılış gerekçesini oluşturur. İdari işlemin sebebi işlemin yapılmasına zemin hazırlayan olgulardır. Sebep idarenin işlem yapmasını sağlayan etkendir ve doğal olarak her idari işlemin bir sebebi vardır, bu sebep hukuki, hukuk dışı, gerçek, gerçek dışı olabilir ama nihayetinde her işlem bir sebepten doğar. “İdare hukukunda sebep dendiğinde, idari işlemin dışında, idareyi böyle bir işlem yapmaya yönelten etkenler anlaşılır.

Bir başka ifadeyle idari işlemin sebebi, o idari işlemden önce gelen, idareyi o işlemi yapmaya sevk eden ve objektif hukuk kurallarınca belirlenmiş bir etkendir”.

“İdarelerin tesis ettikleri işlemlerin unsurlarından olan sebep unsuru, idareyi işlem yapmaya iten hukuki neden, bir başka ifadeyle; tüm idari işlemlerde olduğu gibi işlemle gerçekleştirilmeye çalışılan kamu yararına dayanan hukuki, somut durumdur. İdari işlemin sebep ögesindeki hukuka aykırılık işlem yargı mercii önüne getirildiğinde resen dikkate alınacaktır”. Sebep idarenin harekete geçmesini sağlayan hukuki ve fiili olguların tamamıdır. Aslında sadece idarenin değil, genel olarak devletin gerçekleştirdiği işlemlerin tamamının belirli bir sebebi olması gerekir. İşleme uygulanacak hukuk kuralının belirlenmesi de sebep unsuru sayesinde olur

Konu Unsuru

İşlemin konusundan kasıt hukuk düzeninde meydana getireceği sonuç ve değişikliktir. İşlemin konusu aslında işlemin kendisi yani işlemin içeriğidir. İşlemin konusu “meşru ve mümkün” olmalıdır. Yani idare gerçekleşmesi mümkün olamayacak bir konuyla hukukun ve genel ahlak kurallarının kabul edemeyeceği hususlarda işlem yapamaz. Özel hukuktakinin aksine idare işlemin konusunu seçmek açısından bir serbestiye sahip değildir, zira kural olarak idari işlemlerin konusu ve doğuracakları sonuçlar önceden yasalarda belirlenmiştir.

Amaç Unsuru

Amaç Unsuru

Amaç unsuru ile anlatılmak istenen işlemin gerçekleştirilmesiyle elde edilen sonuçtur. Amaç, idari işlemi gerçekleştiren kamu görevlisinin gerçekleştirdiği işlemin sonucu konusunda zihninden geçen niyettir. Amaç unsuru işlemi gerçekleştiren kamu görevlisinin sübjektif düşüncesini, iç alemindeki hislerini yansıttığından objektif nitelikte olan sebep unsurundan farklı olarak sübjektif niteliktedir.

İdari işlemlerde amaç, kamu yararını temin etmenin yanı sıra kamu hizmetlerinin etkin, istikrarlı, verimli yürütülmesini sağlamaktır. İdare işlemlerinde kişisel, siyasi amaç güdemez, üçüncü kişileri koruma maksadıyla hareket edemez. İdari işlemin hizmet gereklilikleri ve kamu yararından başka bir amaçla gerçekleştirilmesi, amaç unsurunda sakatlık oluşturur.

Sebep unsuru ve amaç unsuru birbiriyle bağlantılı kavramlardır. Bu iki unsur arasında sıkı bir ilişki bulunur. İdare idari işlemleri gerçekleştirdiği sırada işlemin sebep unsuruna ilişkin verilerin değerlendirilmesinde kendisine verilen karar alma gücünün amacını da dikkate almalıdır. Yasalarda sebep unsurunun düzenlenmediği durumlarda idari işlemin amacı genel amaç olan kamu yararı ve özel amaç göz önüne alınarak belirlenebilir, hatta sebep unsurunun yasada belirlendiği durumlarda dahi somut olayda sebeplerin idare tarafından oluşturulma biçimleri de genel ve özel amaçla değerlendirilebilmektedir.

Konuya İlişkin Yargıtay Kararları

Avukat Vekalet Ücreti Ne Kadardır?

Avukat vekalet ücreti, hakkınızda yürütülecek işlem ve dava üzerinden belirlenmektedir. Bilindiği üzere her yıl Türkiye Barolar Birliği tarafından hazırlanan “Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi” yasalaşarak yürürlüğe girer. Görülen davalarda avukat vekalet ücreti, bu tarifede belirtilen ücretin altında bir tutar olarak belirlenemez, dolayısıyla her zaman sabit ve kesin değildir. Bununla birlikte Baro tarafından belirtilen asgari ücret tarifesinin üzerinde bir avukatlık ücreti belirlenmesi mümkün olabilir.

İlgili Yazılarımız;

• İdari İşlemin Unsurları
• Memurlara Verilen Disiplin Cezaları
• 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’na Göre Disiplin Suç Ve Cezaları
• İdari Kolluk
• Kamu Hizmetlerinin Özel Hukuk Kişilerine Gördürülme Usulleri
• Kamu İdare Bütçeleri
• İdari İşlemin Unsurları
• İptal Davası
• Tam Yargı Davası

Sık Sorulan Sorular -İdari İşlemin Unsurları

Sık Sorulan Sorular -İdari İşlemin Unsurları

İdari işlemin unsurları, idarenin tesis ettiği işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesinde temel ölçütleri oluşturur. Bu unsurların eksikliği veya hatalı kullanımı, işlemin iptaline yol açabilecek ağır hukuki sonuçlar doğurabilir. Aşağıda idari işlemin unsurlarına ilişkin uygulamada en çok merak edilen sorular ve açıklamaları yer almaktadır.

İdari işlemin unsurları nelerdir?

İdari işlemin unsurları; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç olmak üzere beş ana başlık altında toplanır. Bu unsurların tamamı birlikte bulunmak zorundadır. Unsurlardan herhangi birinin hukuka aykırı olması, işlemin iptal edilmesine neden olabilir. Danıştay içtihatlarında bu unsurlar iptal denetiminin temelini oluşturur.

İdari işlemin yetki unsuru ne anlama gelir?

Yetki unsuru, idari işlemin kanunla yetkilendirilmiş bir makam tarafından tesis edilmesini ifade eder. Yetkisiz bir makam tarafından yapılan işlemler hukuka aykırı kabul edilir. Yetki; kişi, yer, zaman ve konu bakımından sınırlandırılmıştır. Bu sınırların aşılması yetki sakatlığına yol açar.

İdari işlemde sebep unsuru nedir?

Sebep unsuru, idari işlemin dayandığı maddi olaylar ve hukuki nedenlerdir. İşlemin hangi gerekçeyle tesis edildiğinin açık ve somut olması gerekir. Gerçek dışı veya hukuken geçersiz bir sebebe dayanan işlemler iptal edilebilir. Sebep unsuru, idarenin keyfi işlem yapmasını engelleyen önemli bir güvencedir.

İdari işlemde amaç unsuru nasıl değerlendirilir?

Amaç unsuru, idari işlemin kamu yararı gözetilerek yapılmasını zorunlu kılar. İdare, işlemlerini kişisel veya siyasi amaçlarla değil, yalnızca kamu yararı için tesis edebilir. Kamu yararı dışında bir amaç güdülmesi hâlinde işlem amaç yönünden sakatlanır. Bu durum, yargısal denetimde iptal sebebi olarak kabul edilir.

Takdir yetkisi idari işlemin hangi unsurunda kullanılır?

Takdir yetkisi, idareye belirli sınırlar içinde seçim yapma serbestisi tanıyan bir yetkidir. Bu yetki çoğunlukla sebep ve konu unsurları kapsamında kullanılır. Ancak takdir yetkisi sınırsız değildir ve kamu yararı ile hizmet gerekleriyle sınırlandırılmıştır. Yargı organları, takdir yetkisinin hukuka uygun kullanılıp kullanılmadığını denetler.

Usul saptırması idari işlemin hangi unsuruyla ilgilidir?

Usul saptırması, idari işlemin şekil unsuruna ilişkin bir hukuka aykırılık hâlidir. İdarenin kanunda öngörülen usul ve prosedürleri bilinçli olarak farklı amaçlarla kullanması durumunda ortaya çıkar. Bu hâlde işlem, şekil yönünden sakat kabul edilir. Usul saptırması Danıştay kararlarında sıkça iptal sebebi yapılmaktadır.

İdari işlemler kaça ayrılır?

İdari işlemler genel olarak birel ve düzenleyici işlemler olarak ikiye ayrılır. Birel işlemler belirli kişilere yönelik sonuç doğururken, düzenleyici işlemler genel ve soyut nitelik taşır. Ayrıca hazırlık işlemleri ve uygulama işlemleri gibi alt ayrımlar da bulunmaktadır. Bu ayrım, yargısal denetim açısından önem taşır.

Hukuka aykırılık unsurları nelerdir?

Hukuka aykırılık, idari işlemin unsurlarından bir veya birkaçının kanuna aykırı olması hâlinde ortaya çıkar. Yetki, şekil, sebep, konu veya amaç unsurlarındaki aykırılıklar işlemi sakatlar. Bazı aykırılıklar yokluk, bazıları ise iptal edilebilirlik sonucunu doğurur. Hukuka aykırılık tespiti idari yargı mercilerince yapılır.