TMK 166 Ayrılık Davası Şartları ve Sonuçları 2026
| Özellik | Detay |
|---|---|
| Kanun Maddesi | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu Madde 166 |
| Düzenleme Konusu | Evlilik birliğinin sarsılması nedeniyle boşanma ve ayrılık |
| TMK 166/1 | Çekişmeli boşanma – Evlilik birliğinin temelinden sarsılması |
| TMK 166/2 | Ağır kusurlu eşin dava açması ve itiraz hakkı |
| TMK 166/3 | Anlaşmalı boşanma (Minimum 1 yıl evlilik şartı) |
| TMK 166/4 | Fiili ayrılık – Ret kararından 1 yıl sonra boşanma 2024 Değişiklik |
| Görevli Mahkeme | Aile Mahkemesi |
| Yetkili Mahkeme | Eşlerden birinin yerleşim yeri veya son 6 ay birlikte oturulan yer |
| Eski 3 Yıl Kuralı | Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildi İPTAL |
| Yeni Bekleme Süresi | 1 yıl (14.11.2024 tarihli kanun değişikliği) |
TMK 166 Nedir? Evlilik Birliğinin Sarsılması Nedeniyle Boşanma ve Ayrılık
TMK 166 Nedir? Evlilik Birliğinin Sarsılması Nedeniyle Boşanma ve Ayrılık
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun 166. maddesi, evlilik birliğinin sarsılması nedeniyle boşanma ve ayrılık davalarını düzenleyen temel hükümdür. Bu madde, Türkiye’de açılan boşanma davalarının büyük çoğunluğunun yasal dayanağını oluşturmaktadır. Halk arasında “şiddetli geçimsizlik” olarak da bilinen bu düzenleme, genel boşanma sebeplerinin en önemlisidir.
TMK 166 maddesi dört fıkradan oluşmakta olup her fıkra ayrı bir boşanma türünü düzenlemektedir:
- TMK 166/1: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle çekişmeli boşanma
- TMK 166/2: Ağır kusurlu eşin dava açması halinde itiraz hakkı
- TMK 166/3: Anlaşmalı boşanma davası şartları
- TMK 166/4: Fiili ayrılık (Ortak hayatın yeniden kurulamaması) nedeniyle boşanma
TMK 166/1 Maddesi Nedir? Çekişmeli Boşanma Davası
TMK Madde 166/1 – Kanun Metni
“Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.”
TMK 166/1, evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle açılan çekişmeli boşanma davasının temel hükmüdür. Bu maddeye dayanarak boşanmaya karar verilebilmesi için iki temel şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:
TMK 166/1’e Göre Boşanma Şartları
| Şart Türü | Açıklama | Örnek Durumlar |
|---|---|---|
| Objektif Şart | Evlilik birliğinin temelinden sarsılmış olması | Fiziksel/psikolojik şiddet, aldatma, hakaret, güven sarsıcı davranışlar |
| Sübjektif Şart | Ortak hayatın sürdürülmesinin artık beklenmemesi | Eşlerin birlikte yaşamaya zorlanamayacak duruma gelmesi |
Evlilik Birliğini Sarsan Davranışlar
- Fiziksel, psikolojik veya ekonomik şiddet uygulamak
- Sadakat yükümlülüğünü ihlal etmek (aldatma, güven sarsıcı davranışlar)
- Eşe veya aile üyelerine sürekli hakaret ve aşağılama
- Aile sırlarını üçüncü kişilerle paylaşmak
- Aşırı kıskançlık göstermek
- Evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek
- Haklı sebep olmaksızın müşterek konutu terk etmek
- Aşırı borçlanma ve ekonomik sorumsuzluk
- Alkol, uyuşturucu veya kumar bağımlılığı
- Cinsel ilişkiden sürekli kaçınmak
TMK 166/2 Maddesi Nedir? İtiraz Hakkı ve Ağır Kusur
TMK 166/2 Maddesi Nedir? İtiraz Hakkı ve Ağır Kusur
TMK Madde 166/2 – Kanun Metni
“Yukarıdaki fıkrada belirtilen hâllerde, davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.”
TMK 166/2 maddesi, davacının kusuru daha ağır olduğunda davalıya itiraz hakkı tanımaktadır. Ancak bu itiraz hakkının da sınırları vardır:
| Durum | Hukuki Sonuç |
|---|---|
| Davacının kusuru daha ağır ve davalı itiraz ediyor | Dava reddedilebilir |
| İtiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğinde | İtiraz dikkate alınmaz, boşanmaya karar verilir |
| Evlilik birliğinin devamında korunacak yarar kalmamış | İtiraz reddedilir, boşanmaya karar verilir |
| Davalı da boşanmak istiyor ama daha fazla imkan talep ediyor | Hakkın kötüye kullanılması sayılır |
Boşanmada Erkeğin Ağır Kusurları Nelerdir?
- Eşine fiziksel veya psikolojik şiddet uygulamak
- Aldatmak ve sadakatsizlik göstermek
- Eşini eve almamak veya evden kovmak
- Ekonomik şiddet (para vermemek, çalışmasına engel olmak)
- Sürekli hakaret ve küçük düşürücü sözler sarf etmek
- Ailenin geçimini sağlamamak
- Eşi ve çocukları terk etmek
- Alkol veya kumar bağımlılığı nedeniyle aile düzenini bozmak
Boşanmada Kadın Hangi Durumlarda Kusurlu Olur?
- Sadakat yükümlülüğünü ihlal etmek (aldatma)
- Haklı sebep olmaksızın müşterek konutu terk etmek
- Eşine ve ailesine sürekli hakaret etmek
- Evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek
- Güven sarsıcı davranışlarda bulunmak
- Eşi hakkında asılsız şikayetlerde bulunmak
TMK 166/3 Maddesi Nedir? Anlaşmalı Boşanma Şartları 2026
TMK Madde 166/3 – Kanun Metni
“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur.”
Anlaşmalı Boşanmada 1 Yıl Şartı Var mı?
Anlaşmalı Boşanmada 1 Yıl Şartı Var mı?
Evet, anlaşmalı boşanma için evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması zorunludur. Bu süre resmi nikah tarihinden itibaren hesaplanır. Dini nikah veya birlikte yaşama süresi bu hesaba dahil edilmez.
Anlaşmalı Boşanma Şartları
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| 1 Yıl Evlilik Süresi | Resmi nikahtan itibaren en az 1 yıl geçmiş olmalıdır |
| Birlikte Başvuru | Eşler birlikte başvurmalı veya biri diğerinin davasını kabul etmelidir |
| Hakim Dinlemesi | Hakim tarafları bizzat dinlemeli ve serbest iradeyi tespit etmelidir |
| Anlaşma Protokolü | Mali sonuçlar ve çocuklar hakkında yazılı anlaşma sağlanmalıdır |
| Hakimin Onayı | Hakim düzenlemeyi çocukların yararına uygun bulmalıdır |
Anlaşmalı Boşanmada Hakim Neye Dikkat Eder?
- Tarafların iradelerinin serbestçe açıklanıp açıklanmadığı
- Boşanmanın mali sonuçları (nafaka, tazminat, mal paylaşımı)
- Çocukların velayetinin kime verileceği
- Çocukla kişisel ilişki düzenlemesi
- İştirak nafakası miktarının çocuğun ihtiyaçlarına uygunluğu
- Protokolün kamu düzenine aykırı hükümler içerip içermediği
- Taraflardan birinin baskı altında olup olmadığı
Anlaşmalı Boşanmada Kaç Celsede Biter?
Anlaşmalı boşanma davası, tüm şartlar sağlandığında tek celsede sonuçlanabilir. Protokol eksiksiz hazırlanmış ve taraflar duruşmada açık irade göstermişse, hakim aynı gün boşanma kararı verebilir.
Anlaşmalı Boşanmada Aynı Gün Boşanılır mı?
Duruşma günü karar verilebilir ancak kararın kesinleşmesi için tarafların istinaf yoluna başvurmama süresi (2 hafta) beklenmelidir. İstinaf hakkından feragat edilirse karar hemen kesinleşir.
Avukatsız Anlaşmalı Boşanma Nasıl Olur?
Anlaşmalı boşanma davası avukatsız da açılabilir. Taraflar birlikte hazırladıkları dilekçe ve protokol ile mahkemeye başvurabilirler. Ancak protokoldeki eksiklikler veya hukuki hatalar nedeniyle hak kayıpları yaşanmaması için uzman bir aile hukuku avukatından destek alınması şiddetle tavsiye edilir.
TMK 166/4 Maddesi Nedir? Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma
TMK Madde 166/4 – Güncel Metin (14.11.2024 Değişiklik)
“Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.”
TMK 166/4 Neden İptal Oldu? Anayasa Mahkemesi Kararı
Anayasa Mahkemesi, 22 Şubat 2024 tarihli ve 2023/116 E., 2024/56 K. sayılı kararıyla TMK 166/4’teki “üç yıl bekleme” kuralını Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir.
| Konu | Eski Düzenleme | Yeni Düzenleme (2024) |
|---|---|---|
| Bekleme Süresi | 3 yıl İPTAL | 1 yıl YENİ |
| Süre Başlangıcı | Ret kararının kesinleşmesinden itibaren | Aynı |
| Temel Şart | Ortak hayatın yeniden kurulamaması | Aynı |
| Dava Açma Hakkı | Eşlerden biri | Eşlerden biri |
TMK 166/4 İptal Gerekçesi Neydi?
TMK 166/4 İptal Gerekçesi Neydi?
Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararının temel gerekçeleri şunlardır:
- Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerine aykırılık: Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlali
- Ölçülülük ilkesine aykırılık: Üç yıllık sürenin taraflara aşırı yük getirmesi
- Orantısızlık: Aile kurumunu koruma amacı ile temel haklar arasında dengenin bozulması
- Uzun yargılama süreci: İstinaf ve temyiz aşamaları zaten uzun sürerken, ek 3 yıl beklemenin makul olmaması
TMK 166/4 Ne Zaman Yürürlüğe Girdi?
Güncel TMK 166/4 düzenlemesi (1 yıl bekleme süresi) 14.11.2024 tarihinde 7532 sayılı Kanun ile yürürlüğe girmiştir.
Evet, 3 yıllık bekleme kuralı kaldırılmıştır. 14.11.2024 tarihli kanun değişikliği ile bu süre 1 yıla indirilmiştir. Artık boşanma davası reddedilen eşler, ret kararının kesinleşmesinden 1 yıl sonra yeniden dava açabilirler.
TMK 166/5 veya TMK 166/son Maddesi Var mı?
Hayır, TMK 166 maddesi yalnızca 4 fıkradan oluşmaktadır. “TMK 166/5” veya “TMK 166/son” şeklinde ayrı bir düzenleme bulunmamaktadır. Son fıkra TMK 166/4’tür.
Bazı kaynaklarda “TMK 166/son” ifadesi kullanılmaktadır ancak bu, TMK 166/4’ün son fıkra olduğunu belirtmek için kullanılan gayri resmi bir ifadedir.
TMK 1661 Boşanma Dilekçesi Nedir?
“TMK 1661” şeklinde ayrı bir madde bulunmamaktadır. Muhtemelen kastedilen TMK 166/1’e dayalı çekişmeli boşanma dilekçesidir. Bu dilekçede şu hususlar yer almalıdır:
- Evlilik birliğinin temelinden sarsıldığına dair somut olaylar
- Karşı tarafın kusurlu davranışları ve bunların tarihleri
- Tanık listesi ve delil gösterimi
- Nafaka, tazminat ve velayet talepleri
- Mal paylaşımı hakkında açıklamalar
TMK 164. Madde Nedir? Terk Nedeniyle Boşanma
TMK Madde 164 Özeti
Eşlerden biri, evlilikten doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek için diğerini terk eder veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmezse; ayrılık en az 6 ay sürmüş ve hakim/noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmışsa, terk edilen eş boşanma davası açabilir.
Boşanma Davası Açmadan Önce Evden Ayrılmak Suç Mu?
Evden ayrılmak tek başına suç değildir. Ancak hukuki sonuçları vardır:
| Durum | Hukuki Sonuç |
|---|---|
| Haklı sebep olmaksızın evi terk etmek | Boşanmada kusurlu sayılırsınız |
| Şiddet, tehdit gibi haklı sebeplerle ayrılmak | Kusur sayılmaz, hakkınız korunur |
| Hakim kararıyla ayrı yaşama | Terk sayılmaz |
| 6 aydan fazla dönmemek + ihtar | Diğer eş TMK 164’e göre dava açabilir |
TMK 165 Maddesi Nedir? Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma
TMK Madde 165 Özeti
Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla boşanma davası açılabilir.
TMK 165’e göre boşanma kararı verilebilmesi için şu şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Eşlerden birinin akıl hastası olması
- Akıl hastalığının ortak hayatı çekilmez kılması
- Hastalığın iyileşmesinin mümkün olmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi
TMK 166 Kapsamında Boşanma Davası İçin Hukuki Destek
Anlaşmalı veya çekişmeli boşanma sürecinizde haklarınızı korumak için uzman aile hukuku avukatı ile görüşün.
Üç Yıl Ayrı Yaşayan Eşler Boşanabilir mi?
Üç Yıl Ayrı Yaşayan Eşler Boşanabilir mi?
Sadece ayrı yaşamak tek başına otomatik boşanma sebebi değildir. Ancak TMK 166/4 kapsamında belirli şartlar gerçekleşirse boşanma mümkündür:
- Daha önce herhangi bir sebeple açılmış boşanma davası bulunmalı
- Bu dava reddedilmiş ve karar kesinleşmiş olmalı
- Ret kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl geçmiş olmalı
- Bu süre içinde ortak hayat yeniden kurulamamış olmalı
Kaç Yıl Ayrı Kalınca Nikah Düşer?
Nikah kendiliğinden düşmez. Ne kadar süre ayrı kalınırsa kalınsın, mahkeme kararı olmadan evlilik birliği sona ermez. Boşanma için mutlaka dava açılması ve mahkeme kararı alınması gerekir.
2025-2026’da Çekişmeli Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?
| Aşama | Ortalama Süre | Açıklama |
|---|---|---|
| İlk Derece Mahkemesi | 8-18 ay | Dilekçeler teatisi, ön inceleme, tahkikat duruşmaları |
| İstinaf (BAM) | 6-12 ay | Bölge Adliye Mahkemesi incelemesi |
| Temyiz (Yargıtay) | 1-2 yıl | Yargıtay incelemesi (gerekirse) |
| Toplam Süre | 1,5 – 4 yıl | Tüm kanun yolları kullanılırsa |
Çekişmeli Boşanmada Mal Paylaşımı Kaç Yıl Sürer?
Mal paylaşımı (mal rejiminin tasfiyesi) davası, boşanma davasından ayrı görülür ve boşanma kararı kesinleştikten sonra sonuçlandırılır. Mal rejimi tasfiyesi davası genellikle 1-3 yıl sürer. Karmaşık mallarda bu süre uzayabilir.
Boşanırken Hangi Mallar Paylaşılmaz?
- Evlilik öncesi edinilen kişisel mallar
- Miras yoluyla kazanılan mallar
- Karşılıksız kazandırmalar (bağış)
- Manevi tazminat alacakları
- Kişisel kullanıma özgü eşyalar
- Kişisel malların yerine geçen değerler
Boşanma Davalarında Kadın Hangi Durumlarda Tazminat Öder?
Boşanmada tazminat ödeme yükümlülüğü cinsiyete değil, kusur durumuna bağlıdır. Kadın eş de şu durumlarda tazminat ödemek zorunda kalabilir:
- Aldatma (zina) nedeniyle kusurlu bulunması
- Eşine fiziksel veya psikolojik şiddet uygulaması
- Haklı sebep olmaksızın evi terk etmesi
- Ağır hakaret ve onur kırıcı davranışlarda bulunması
- Evlilik birliğinin sarsılmasında ağır kusurlu olması
Hâkim Hangi Durumlarda Boşamaz?
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Davacı tam kusurlu ve davalı itiraz ediyor | Dava reddedilir |
| Evlilik birliğinin sarsıldığı ispat edilememiş | Dava reddedilir |
| Anlaşmalı boşanmada 1 yıl evlilik şartı sağlanmamış | Anlaşmalı boşanma mümkün değil |
| Anlaşmalı boşanmada tarafların iradesi şüpheli | Hakim boşanma kararı vermez |
| Protokol çocukların yararına aykırı | Hakim değişiklik talep eder |
| Taraflar protokolde tek konuda bile anlaşamamış | Çekişmeli davaya dönüşür |
Hangi Durumlarda Hakim Hemen Boşar?
Hangi Durumlarda Hakim Hemen Boşar?
- Anlaşmalı boşanmada tüm şartlar eksiksiz sağlanmışsa (tek celse)
- Özel boşanma sebepleri (zina, hayata kast) kesin delillerle ispatlanmışsa
- Her iki taraf da boşanmak istiyor ve protokol uygunsa
Boşanma Davası Red Olursa Ne Olur?
- Taraflar hâlâ evli sayılır
- Ret kararı kesinleştikten 1 yıl sonra TMK 166/4’e göre yeniden dava açılabilir
- Yeni delil veya vakıa varsa, farklı bir boşanma sebebine dayanarak dava açılabilir
- İstinaf ve temyiz yollarına başvurulabilir
Eşlerden Birisi Boşanmak İstemezse Mahkeme Ne Yapar?
Boşanmak istemeyen eşin itirazı tek başına davayı reddetmez. Hakim, evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığını, kusur durumunu ve delilleri değerlendirerek karar verir. Boşanma şartları oluşmuşsa, karşı tarafın isteğine bakılmaksızın boşanmaya karar verilir.
Boşanma Davasını Kim Açarsa Daha Avantajlı Olur?
Boşanma davasını kimin açtığı, sonucu doğrudan etkilemez. Önemli olan kusur durumu ve delillerin ispatıdır. Ancak bazı taktiksel avantajlar söz konusu olabilir:
| Davayı Açan | Avantajları | Dikkat Edilmesi Gerekenler |
|---|---|---|
| İlk Açan | Delil toplama zamanı, strateji belirleme imkanı | Karşı taraf da karşı dava açabilir |
| Sonra Açan | Karşı tarafın iddialarını görme ve savunma hazırlama | Savunma pozisyonunda kalabilir |
En Kolay Boşanma Sebepleri Nelerdir?
- Anlaşmalı boşanma (TMK 166/3): En hızlı ve kolay yöntem (1 yıl evlilik şartı)
- Zina (TMK 161): Kesin delille ispat edilirse özel mutlak boşanma sebebi
- Hayata kast (TMK 162): İspat edildiğinde derhal boşanma sebebi
- Terk (TMK 164): 6 aylık süre ve ihtar şartları sağlandığında
Anlaşmalı Boşanan Çiftler Tekrar Ne Zaman Evlenebilir?
Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra:
| Cinsiyet | Bekleme Süresi | İstisna |
|---|---|---|
| Erkek | Hemen evlenebilir | – |
| Kadın | 300 gün (iddet müddeti) | Hamile değilse mahkemeden süre kaldırma |
| Aynı Kişiyle | Hemen evlenebilir | Bekleme süresi uygulanmaz |
2025’te Yürürlüğe Giren Yeni Boşanma Yasaları Nelerdir?
2025’te Yürürlüğe Giren Yeni Boşanma Yasaları Nelerdir?
2024-2025 döneminde boşanma hukukunda önemli değişiklikler yaşanmıştır:
Boşanma Sürecinizde Yanınızdayız
TMK 166 kapsamındaki anlaşmalı veya çekişmeli boşanma davalarınızda haklarınızı en iyi şekilde korumak için uzman avukat desteği alın.
TMK 166 Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Aile Hukuku Avukatı ile Görüşün
TMK 166 kapsamındaki tüm boşanma davalarınızda uzman hukuki destek için bizimle iletişime geçin.