Tasarım Hakkına Tecavüz 2026
Tasarım hakkına tecavüz, münhasıran tasarımın hak sahibi olmayan kişi veya kişilerce gerçekleştirilen ve tasarım sahibinin haklarını ihlal eden fiillerdir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.59/1’e göre, tasarımdan doğan haklar münhasıran tasarım sahibine aittir. Bu kapsamda tasarım hakkı, tasarım üzerinde inhisari yetkilerle donatılmış mutlak bir hak olup, hak sahibine hem olumlu hem de olumsuz yetkiler tanımaktadır.
Tasarım hakkına tecavüz halleri SMK m.81’de sınırlı sayıda (numerus clausus) düzenlenmiştir. Kanunda sayılmayan eylemler tasarıma tecavüz teşkil etmez. Koruma altındaki bir tasarıma maddedeki fiillerden birisi işlenerek müdahale edilmesi halinde söz konusu tasarıma tecavüz edilmiş olur.
Tasarım Hakkı Nedir?
Tasarım Hakkı Nedir?
Tasarım (design) sözcüğü, biçim vermek ve temsil etmek anlamına gelen Latince “designare” sözcüğünden türemiştir. Tasarım, tasarımcının yaratıcılığının sonucunun dış dünyadaki görünümüdür. SMK m.55’e göre tasarım; “ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür.”
| Tasarım Türü | Koruma Şekli | Koruma Süresi |
|---|---|---|
| Tescilli Tasarım | SMK hükümlerine göre korunur | 5 yıl (25 yıla kadar uzatılabilir) |
| Tescilsiz Tasarım | Genel hükümler ve haksız rekabet hükümleri | 3 yıl (ilk kamuya sunumdan itibaren) |
Tasarım Hakkının Korunma Şartları
Bir tasarımın hukuken korunabilmesi için SMK m.56/1’de belirtilen şartların sağlanması gerekir:
Yenilik Unsuru
Bir tasarımın aynısının; tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, tescilsiz tasarım için kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir (SMK m.56/4).
Ayırt Edicilik Unsuru
Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir (SMK m.56/5).
Tasarım Hakkına Tecavüz Ne Demek?
Tasarım Hakkına Tecavüz Ne Demek?
Tasarım hakkına tecavüz, tasarım sahibinin rızası olmaksızın mevzuatta belirtilen fiillerden birinin işlenmesiyle tasarıma yapılan müdahaleyi ifade eder. SMK m.81’de sayılan bu fiiller haksız fiil niteliğindedir.
SMK m.81 – Tasarım Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller:
a) Tasarım sahibinin izni olmaksızın koruma kapsamındaki bir tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini üretmek, piyasaya sunmak, satmak, sözleşme yapmak için öneride bulunmak, ticari amaçla kullanmak veya bu amaçlarla bulundurmak, başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak, ithal işlemine tabi tutmak.
b) Tasarım sahibi tarafından lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek.
c) Tasarım hakkını gasp etmek.
Tasarım Hakkına Tecavüz Halleri Nelerdir?
| Tecavüz Hali | Açıklama | Şart |
|---|---|---|
| Üretmek | Tasarımın uygulandığı ürünün aynısını veya benzerini üretmek | İzinsiz, tek seferlik dahi yeterli |
| Piyasaya Sunmak | Ürünün Türkiye sınırları içinde ticari dolaşıma sokulması | Nerede üretildiği önemsiz |
| Satmak | Hâkimiyet ve yararlanma yetkisinin devrini içeren tüm sözleşmeler | Kiralama ve ödünç verme dahil |
| Sözleşme Önerisi | Ticari amaçla her türlü sözleşme için öneride bulunmak | Tek taraflı icap yeterli |
| Ticari Amaçla Kullanım | Tasarımın izinsiz olarak ticari amaçla kullanılması veya bulundurulması | Ticari amaç şart |
| İthal Etmek | Tasarım koruması kapsamındaki ürünün yurtdışından ülkeye getirilmesi | Ticari amaçla |
| Lisans Hakkını Genişletmek | Sözleşmede belirlenen hakların dışına çıkmak veya izinsiz devretmek | İzinsiz |
| Gasp Etmek | Gerçek hak sahibi dışındaki kişinin tasarımı tescil ettirmesi | Kötüniyetli |
Üretmek
SMK’da tasarım sahibinin izni olmaksızın koruma kapsamındaki bir tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün aynısını veya genel itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini üretmek tasarım hakkına tecavüz hali olarak düzenlenmiştir. Üretmek tek başına tecavüz hali olduğundan, üretilen ürünün piyasaya sunulması veya pazarlanması aranmaz.
Piyasaya Sunmak
Piyasaya sunmaktan anlaşılması gereken, ürünün Türkiye sınırları içerisinde ticari dolaşıma sokulmasıdır. Ürünün nerede üretildiği önem arz etmemektedir. Bir kez dahi fiilin işlenmesi tasarım hakkına tecavüzün varlığı için yeterlidir.
Satmak veya Sözleşme Yapmak İçin Öneride Bulunmak
Buradaki satmak ifadesi TBK’daki satmak fiilinden daha geniş bir anlam taşımaktadır. Satış, korunan tasarım üzerindeki hâkimiyet ve yararlanma yetkisinin devrini içeren tüm sözleşmeleri kapsayacak şekilde yorumlanmalıdır. Böylelikle kiralama veya ödünç verme ile hükmün dolaşılmasının önüne geçilmiştir.
İzinsiz Olarak Tasarımın Ticari Amaçla Kullanılması ve Bulundurulması
Tasarımın uygulandığı ürünün aynısını veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini ticari amaçla bulundurmak da tasarıma tecavüz hali olarak sayılmıştır. Bulundurmak, depolamayı da içermektedir. Bu düzenleme sayesinde elinde çok miktarda tasarıma tecavüz niteliğinde ürün olan kimse, bu ürünleri kişisel ihtiyaç için elinde bulundurduğu gerekçesiyle sorumluluktan kurtulamayacaktır.
İthal İşlemine Tabi Tutmak
Tasarım koruması kapsamındaki bir ürünün yurtdışından ülkeye getirilmesidir. Tecavüz halinin oluşması için ürünün ithal edilmesi işleminin ticari amaçla gerçekleştirilmesi gerekir. Kişisel kullanım amacıyla internet üzerinden bir ürünün ithal edilmesi işleminde tasarıma tecavüz fiili oluşmaz.
Lisans Hakkının İzinsiz Genişletilmesi veya Devredilmesi
Lisans hakkının genişletilmesi şu şekillerde gerçekleşebilir:
- Yer itibariyle genişletme: Sözleşmede belirlenen bölge dışında kullanım
- Ürün yönünden genişletme: Kararlaştırılan ürünler dışında kullanım
- Kullanım tarzı bakımından genişletme: Belirlenen kullanım şekli dışına çıkma
- Başka tasarımla birlikte kullanma: Sözleşmede tek başına kullanım öngörülmüşse
- İzinsiz devir: Üçüncü kişilere herhangi bir şekilde kullandırma
Gasp
Tasarım hakkını gasp etmek, gerçek tasarım hakkı sahibi dışındaki bir kişi tarafından söz konusu tasarım hakkında TÜRKPATENT nezdinde tescil başvurusu yapılması veya tasarımın onun adına tescil edilmesidir.
Tescilli Tasarım Taklidi ve Tasarım İhlali
Tescilli Tasarım Taklidi ve Tasarım İhlali
Tescilli tasarım taklidi, koruma altındaki bir tasarımın izinsiz olarak üretilmesi, çoğaltılması veya piyasaya sürülmesidir. Bu durum hem hukuki hem de cezai yaptırımlara tabidir.
| İhlal Türü | Tanım | Yaptırım |
|---|---|---|
| Doğrudan Tecavüz | Tasarımın birebir kopyalanması | Hukuki + Cezai |
| Dolaylı Tecavüz | Genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek benzerlik | Hukuki + Cezai |
| Kısmi Tecavüz | Tasarımın esaslı unsurlarının kopyalanması | Hukuki + Cezai |
Tasarım Haksız Rekabet İlişkisi
Tasarım haksız rekabet ilişkisi, özellikle tescilsiz tasarımların korunmasında önem kazanır. Tescilsiz tasarımlar genel hükümler ve Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabet hükümlerine göre korunur.
TTK m.55’te düzenlenen haksız rekabet halleri arasında başkasının mallarını, iş ürünlerini, faaliyetlerini veya işlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek ve başkasının kullandığı ad, unvan, marka, işaret gibi tanıtma vasıtaları ile karışıklığa yol açmak sayılmıştır.
Tasarım Hakkının İhlali Ceza
6769 sayılı SMK’da tasarım hakkına tecavüz doğrudan suç olarak düzenlenmemiştir. Ancak bu fiiller Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabet hükümleri uyarınca cezai yaptırıma tabidir.
TTK m.62 – Cezayı Gerektiren Fiiller:
a) TTK m.55’te yazılı haksız rekabet fiillerinden birini kasten işleyenler
b) Kendi icap ve tekliflerinin rakiplerininkine tercih edilmesi için kişisel durumu, ürünleri, iş ürünleri, ticari faaliyeti ve işleri hakkında kasten yanlış veya yanıltıcı bilgi verenler
c) Çalışanları, vekilleri veya diğer yardımcı kimseleri, üretim veya ticaret sırlarını ele geçirmelerini sağlamak için aldatanlar
Yaptırım: 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası
Tasarım Tescil Davaları ve Açılabilecek Davalar
Tasarım hakkına tecavüz halinde açılabilecek davalar hukuk ve ceza davası olmak üzere ikiye ayrılır:
| Dava Türü | Amaç | Yasal Dayanak |
|---|---|---|
| Tecavüzün Tespiti Davası | Fiilin tecavüz teşkil edip etmediğinin belirlenmesi | SMK m.149/1-a |
| Tecavüzün Önlenmesi Davası | Başlama tehlikesi bulunan tecavüzlerin engellenmesi | SMK m.149/1-b |
| Tecavüzün Durdurulması Davası | Devam eden tecavüzün sona erdirilmesi | SMK m.149/1-c |
| Tecavüzün Kaldırılması Davası | Tecavüzün sonuçlarının ortadan kaldırılması | SMK m.149/1-ç |
| Maddi Tazminat Davası | Uğranılan zararın tazmini | SMK m.150 |
| Manevi Tazminat Davası | Manevi zararın tazmini | SMK m.150 |
| İtibar Tazminatı Davası | Tasarımın kötü gösterilmesi nedeniyle tazminat | SMK m.150 |
| Hakkın Devri Davası | Gasp halinde tescilinin devralınması | SMK m.71 |
Patentli Bir Ürünün Benzerini Yapmak
Patentli bir ürünün benzerini yapmak, patent hakkına tecavüz oluşturur. Patent koruması ile tasarım koruması farklı kavramlardır:
| Kriter | Tasarım Koruması | Patent Koruması |
|---|---|---|
| Koruma Konusu | Ürünün görünümü (estetik) | Buluşun teknik özellikleri (fonksiyon) |
| Koruma Şartları | Yenilik + Ayırt edicilik | Yenilik + Buluş basamağı + Sanayiye uygulanabilirlik |
| Koruma Süresi | 5 yıl (25 yıla kadar) | 20 yıl (patent) / 10 yıl (faydalı model) |
| Yasal Dayanak | SMK m.55-91 | SMK m.82-142 |
Patent Hukuku ve Tasarım Hukuku Farkları
Patent hukuku, buluşların korunmasıyla ilgilenirken, tasarım hukuku ürünlerin görünümünün korunmasıyla ilgilenir. Her iki koruma da SMK kapsamında düzenlenmiştir.
Bir ürün hem patent hem de tasarım korumasından yararlanabilir. Örneğin, yeni bir teknolojiye sahip cep telefonu için hem buluşun teknik özellikleri (patent) hem de telefonun görünümü (tasarım) ayrı ayrı korunabilir.
Tecavüz Halinde İleri Sürülebilecek Talepler
Tecavüz Halinde İleri Sürülebilecek Talepler
- El Koyma: Tecavüz edilerek üretilen ürünlere ve üretim araçlarına el konulması
- Mülkiyet Hakkı Tanınması: El konulan ürün ve araçların mülkiyetinin tasarım sahibine geçmesi
- Şekil Değiştirme ve İmha: Tecavüz ürünlerinin şeklinin değiştirilmesi veya imha edilmesi
- Mahkeme Kararının İlanı: Kararın kamuya duyurulması
- İhtiyati Tedbirler: Dava süresince hak kaybını önleyici tedbirler
- Gümrüklerde El Koyma: İthal veya ihraç edilen tecavüz ürünlerine el konulması
Konuya İlişkin Yargıtay Kararları
| Karar | Özet |
|---|---|
| Yargıtay 11.HD. 2015/4112 E. 2015/11429 K. | Nakliyeci firmanın gümrük idaresinden alıp varış gümrük idaresine teslim görevi nedeniyle tecavüzden sorumlu tutulamayacağı |
| Yargıtay 11.HD. 2003/8321 E. 2004/3406 K. | Transit geçiş yapan taklit markalı ürünlerin dahi markaya/tasarıma tecavüz oluşturduğu, ülkesellik ilkesinin muafiyet tanımadığı |
Koruma Dışı Kalan Haller
SMK m.58/4’e göre aşağıdaki haller koruma kapsamı dışındadır:
- Kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı tasarımlar
- Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri
- Mekanik olarak monte edilmesi zorunlu parçaların görünüm özellikleri (Must Fit parçaları)
- Paris Sözleşmesi m.6 mükerrer kapsamındaki hükümranlık alametleri
Sık Sorulan Sorular – Tasarım Hakkına Tecavüz
Sık Sorulan Sorular – Tasarım Hakkına Tecavüz
📞 Tasarım Hakkı ve Fikri Mülkiyet Davalarında Profesyonel Destek
Tasarım hakkına tecavüz, patent ihlali, haksız rekabet ve fikri mülkiyet davaları için uzman avukat desteği alın.