Meslek Hastalığı Tazminat Davası: Tanı, İlliyet, Kusur ve Hesaplama 2026
Meslek Hastalığı Nedir? Tazminat Davası Açma Şartları
Meslek hastalığı, çalışanın yaptığı işin niteliği veya yürütüm şartları yüzünden tekrarlanan bir sebeple uğradığı geçici veya sürekli bedensel/ruhsal engellilik halidir. Kimyasal maddeler, tozlar, radyasyon veya aşırı gürültü gibi etkenlerle ortaya çıkar ve Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulu tarafından onaylanması gerekir. 5510 sayılı SSGSSK md. 14 meslek hastalığını tanımlarken, Çalışma Gücü Yönetmeliği eki meslek hastalıkları listesi hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağını belirler.
İşçinin meslek hastalığı nedeniyle zarar görmesi halinde işverene maddî ve manevî tazminat davası açma hakkı vardır. Tazminat davası açma şartları: resmî tanı (yetkili hastane raporu), illiyet bağı (hastalık ile iş arasında neden-sonuç ilişkisi), işveren kusuru (iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almama/ihmal) ve zamanaşımı (meslek hastalığının ve oranının kesinleştiği tarihten itibaren 10 yıl).
Meslek Hastalığı Tazminat Davası: Tanı, İlliyet, Kusur ve Hesaplama 2026
“Meslek hastalığı nedir?”, “Meslek hastalığı tazminat davası nasıl açılır?”, “Meslek hastalığı tazminatı nasıl hesaplanır?”, “Hangi hastalıklar meslek hastalığı sayılır?”, “Meslek hastalığında işverenin sorumluluğu nedir?” gibi sorular hem işçiler hem işverenler tarafından en çok araştırılan konulardır. Bu rehber, meslek hastalığı kavramını, tazminat davası şartlarını, SGK sürecini, maddî-manevî tazminat hesabını ve Yargıtay içtihatlarını bir avukatın kaleminden ele almaktadır.
İçindekiler
- Meslek Hastalığı Nedir? (5510 md. 14)
- Hangi Hastalıklar Meslek Hastalığı Sayılır?
- Meslek Hastalığı Tespiti ve SGK Süreci
- Tazminat Davası Açma Şartları
- İşverenin Sorumluluğu ve Kusur
- Tazminat Türleri (Maddî ve Manevî)
- Tazminat Hesaplama Esasları
- SGK Hakları (İş Göremezlik)
- İspat ve Deliller
- Yargıtay Kararları
- Sık Sorulan Sorular
- Özet Tablosu
Hukuki Bilgilendirme
Bu makale, 5510 sayılı SSGSSK md. 14, 16, 21; 6331 sayılı İSGK md. 4, 5, 15; 6098 sayılı TBK md. 49, 51, 56; Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği; Yargıtay 10. HD, 21. HD ve HGK yerleşik içtihatları esas alınarak hazırlanmıştır.
Meslek Hastalığı Nedir? (5510 md. 14)
5510 s.K. md. 14 uyarınca meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel ya da ruhsal engellilik halidir. İş kazasından farklı olarak meslek hastalığı ani değil aşamalı (kronik) olarak gelişir; belirli bir süre maruziyetten sonra ortaya çıkar. Yükümlülük süresi, hastalığın etkenine maruz kalmanın sona ermesinden sonra hastalığın ortaya çıkabileceği azami süredir.
Meslek hastalığı tazminat davası, işçinin mesleği nedeniyle uğradığı maddi ve manevi zararların karşılanması için açılır. Tazminat hesabında kusur oranı, kazanç kaybı, tedavi giderleri ve SGK ödemeleri dikkate alınır.
Hangi Hastalıklar Meslek Hastalığı Sayılır?
| Hastalık Grubu | Etken | Yaygın Meslek Örnekleri |
|---|---|---|
| Pnömokonyozlar (akciğer tozlanması) | Silika, asbest, kömür tozu | Madenci, taş ocağı işçisi, döküm işçisi |
| İşitme kaybı (gürültüye bağlı) | 85 dB üzeri kronik gürültü | Fabrika işçisi, havalimanı personeli, inşaat |
| Deri hastalıkları | Kimyasal maddeler, solventler | Boya işçisi, temizlik işçisi, laboratuvar |
| Kas-iskelet sistemi | Tekrarlayan hareketler, ağır kaldırma | Montaj işçisi, bilgisayar kullanıcısı, taşıma |
| Kanser (mesleki) | Asbest, benzen, radyasyon | Gemi söküm, petrokimya, radyoloji |
| Solunum yolu hastalıkları | Kimyasal buhar, tozlar | Boyacı, kaynak işçisi, tekstil |
| Psikolojik hastalıklar | Kronik stres, mobbing, tükenmişlik | Tartışmalı; Yargıtay sınırlı kabul |
Meslek Hastalığı Tespiti ve SGK Süreci
| Adım | Açıklama | Süre |
|---|---|---|
| 1. Yetkili hastaneye başvuru | SGK ile anlaşmalı devlet üniversitesi hastanesi meslek hastalıkları polikliniğine | – |
| 2. Tetkik ve muayene | İş öyküsü, maruziyet değerlendirmesi, tıbbi tetkikler | 2-4 hafta |
| 3. Hastane sağlık kurulu raporu | “Meslek hastalığıdır / değildir” şeklinde resmi rapor | Tetkik sonrası |
| 4. SGK Sağlık Kurulu onayı | SGK Yüksek Sağlık Kurulu son kararı verir | 1-3 ay |
| 5. Maluliyet oranı tespiti | Çalışma gücü kaybı (%) belirlenir | Kurul kararıyla |
| 6. İş göremezlik geliri bağlanması | %10+ kayıpta sürekli iş göremezlik geliri | Tespitten itibaren |
Avukat Notu: Meslek hastalığı tespitinde en kritik adım yetkili hastane seçimidir. Her hastane meslek hastalığı raporu veremez. Yalnızca SGK ile anlaşmalı üniversite hastanelerinin meslek hastalıkları bölümleri yetkilidir. Rapor olumsuz gelirse SGK Yüksek Sağlık Kurulu’na itiraz edilebilir. İtiraz da olumsuzsa iş mahkemesinde meslek hastalığı tespit davası açılabilir.
Meslek hastalığı tespiti ve tazminat davası konusunda uzman avukat desteği alın.
Tazminat Davası Açma Şartları (4 Zorunlu Koşul)
| Şart | Açıklama | Yoksa Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Resmî tanı | Yetkili hastane sağlık kurulu raporu ile meslek hastalığı olduğu belgelenmelidir | Tanı olmadan tazminat davası açılamaz |
| 2. İlliyet bağı | Hastalık ile yapılan iş arasında doğrudan neden-sonuç ilişkisi olmalıdır | İlliyet kopuksa dava reddedilir |
| 3. İşveren kusuru | İşverenin gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almadığı (ihmali) kanıtlanmalıdır | Kusursuzluk ispatlanırsa tazminat düşer/kalkar |
| 4. Zamanaşımı | Meslek hastalığının ve oranının kesinleştiği tarihten itibaren 10 yıl | Süre geçerse dava reddedilir |
İşverenin Sorumluluğu ve Kusur
| Sorumluluk Alanı | Yasal Dayanak | Açıklama |
|---|---|---|
| İSG önlemlerini alma | 6331 s.K. md. 4-5 | Risk değerlendirmesi, KKD sağlama, eğitim, sağlık gözetimi |
| Periyodik sağlık muayenesi | 6331 s.K. md. 15 | İşe giriş + periyodik muayene yaptırma zorunluluğu |
| Ortam ölçümü | İSG Yönetmeliği | Toz, gürültü, kimyasal maruziyet ölçümleri |
| Eğitim ve bilgilendirme | 6331 s.K. md. 16-17 | İşçiye tehlike ve korunma yolları hakkında eğitim |
| Kusursuz sorumluluk | TBK md. 71 | Tehlikeli işlerde kusur aranmadan sorumluluk |
Tazminat Türleri (Maddî ve Manevî)
| Tazminat Türü | Kapsamı | Talep Eden |
|---|---|---|
| Maddî tazminat (işçi) | Tedavi masrafları, gelir kaybı (iş göremezlik), bakıcı gideri, protez/cihaz | İşçi |
| Manevî tazminat (işçi) | Acı, elem, yaşam kalitesi kaybı, sosyal ilişki zararı | İşçi |
| Destekten yoksun kalma (ölüm) | Meslek hastalığı sonucu ölüm halinde destek kaybı | Eş, çocuklar, bakmakla yükümlü olunan kişiler |
| SGK geçici iş göremezlik | Tedavi süresince günlük ödenek | İşçi (SGK’dan) |
| SGK sürekli iş göremezlik | %10+ çalışma gücü kaybında aylık gelir | İşçi (SGK’dan) |
Tazminat Hesaplama Esasları
Tazminat Hesaplama Esasları
Maddî tazminat hesabında bilirkişi raporu esas alınır. Aktüerya hesabı ile işçinin yaşı, mesleği, geliri, maluliyet oranı, muhtemel çalışma süresi ve bakiye ömrü dikkate alınır. SGK tarafından bağlanan geçici/sürekli iş göremezlik gelirinin peşin sermaye değeri maddî tazminattan düşülür. Manevî tazminat miktarı mahkemenin takdirindedir; olayın ağırlığı, kusur oranı, tarafların ekonomik durumu ve maluliyet derecesi değerlendirilir.
Avukat Notu: Yargıtay, meslek hastalığı tazminat davalarında kaçınılmazlık ilkesini sıkı yorumlamaktadır. İşveren, “gerekli tüm önlemleri alsaydım bile hastalık yine oluşurdu” iddiasını ancak çok dar koşullarda (doğal felaket gibi) ileri sürebilir. Meslek hastalıklarının büyük çoğunluğunda İSG önlemlerinin alınmaması veya yetersiz kalması kusur unsuru olarak kabul edilmektedir. Kusur oranı genellikle %60-100 arasında işverene yüklenir.
SGK Hakları: Meslek Hastalığı Durumunda
| SGK Hakkı | Koşul | Süre/Miktar |
|---|---|---|
| Geçici iş göremezlik ödeneği | Tedavi süresince çalışamama | Günlük kazancın 2/3’ü |
| Sürekli iş göremezlik geliri | %10+ çalışma gücü kaybı | Maluliyet oranına göre aylık gelir |
| Ölüm geliri | Meslek hastalığı sonucu ölüm | Hak sahiplerine aylık gelir |
| Tedavi masrafları | Meslek hastalığının tedavisi | SGK karşılar (katılım payı alınmaz) |
| SGK rücu hakkı | İşveren kusurlu ise | SGK, yaptığı ödemeleri işverenden talep eder (5510 md. 21) |
Meslek hastalığı tazminatı konusunda profesyonel destek alın.
İspat ve Deliller
| Delil | Ne İspat Eder? |
|---|---|
| Yetkili hastane raporu | Hastalığın meslek hastalığı olduğunu ve maluliyet oranını |
| İşe giriş sağlık raporu | İşe başlarken hastalığın olmadığını (illiyet bağı) |
| Periyodik muayene kayıtları | Hastalığın zaman içinde gelişimini (kronoloji) |
| Ortam ölçüm raporları | Maruziyet düzeyinin sınır değerleri aştığını |
| İSG eğitim kayıtları | İşverenin eğitim yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini |
| Risk değerlendirmesi | İşverenin riskleri tespit edip önlem alıp almadığını |
| Tanık beyanları | Çalışma koşullarını ve maruziyet süresini |
Yargıtay Kararları (Güncel İçtihat)
| İçtihat Konusu | Yargıtay Görüşü |
|---|---|
| Kaçınılmazlık | Meslek hastalığında kaçınılmazlık çok dar yorumlanır; İSG önlemi eksikse kusur var |
| Kusur oranı | İşverene genellikle %60-100 kusur yüklenir |
| Zamanaşımı başlangıcı | Maluliyet oranının kesinleştiği tarihten itibaren 10 yıl |
| SGK peşin sermaye değeri | Maddî tazminattan düşülür; manevîden düşülmez |
| Yükümlülük süresi | İşten ayrıldıktan sonra da hastalık ortaya çıkabilir; yükümlülük süresi içindeyse meslek hastalığı |
| Birden fazla işveren | Hastalığa katkı oranlarına göre müşterek sorumluluk |
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Meslek hastalığı nedir?
Çalışanın yaptığı işin niteliği veya yürütüm şartları yüzünden tekrarlanan bir sebeple uğradığı geçici veya sürekli bedensel ya da ruhsal engellilik halidir. Kimyasal maddeler, tozlar, radyasyon, gürültü gibi etkenlerle ortaya çıkar.
Meslek hastalığı tazminat davası nasıl açılır?
Yetkili hastaneden meslek hastalığı raporu alınır, SGK onayı beklenir, maluliyet oranı kesinleşir. Ardından arabuluculuk başvurusu yapılır ve anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde maddî-manevî tazminat davası açılır.
Tazminat davası açma şartları nelerdir?
4 zorunlu koşul: resmî tanı (yetkili hastane raporu), illiyet bağı (iş ile hastalık arasında neden-sonuç), işveren kusuru (İSG önlem eksikliği) ve zamanaşımı (kesinleşmeden itibaren 10 yıl).
Meslek hastalığı tazminatı nasıl hesaplanır?
Bilirkişi aktüerya raporu ile: yaş, gelir, maluliyet oranı, muhtemel çalışma süresi ve bakiye ömür dikkate alınır. SGK iş göremezlik gelirinin peşin sermaye değeri maddî tazminattan düşülür. Manevî tazminat mahkeme takdirindedir.
Hangi hastalıklar meslek hastalığı sayılır?
Çalışma Gücü Yönetmeliği eki listede yer alan hastalıklar: pnömokonyozlar, gürültüye bağlı işitme kaybı, mesleki deri hastalıkları, kas-iskelet bozuklukları, mesleki kanserler, solunum yolu hastalıkları ve belirli koşullarda psikolojik hastalıklar.
Meslek hastalığında zamanaşımı ne kadardır?
Meslek hastalığının ve maluliyet oranının kesinleştiği tarihten itibaren 10 yıl. Bu süre ceza zamanaşımından daha kısa ise ceza zamanaşımı uygulanır.
İşten ayrıldıktan sonra ortaya çıkan hastalık meslek hastalığı mıdır?
Yükümlülük süresi içinde ortaya çıkmışsa evet. Her hastalığın etkenine göre farklı yükümlülük süresi (3 ay – 25 yıl) vardır. Örneğin asbeste bağlı kanser: yükümlülük süresi 25 yıla kadar.
SGK meslek hastalığı kabul etmezse ne yapılır?
SGK Yüksek Sağlık Kurulu’na itiraz edilir. İtiraz da olumsuzsa iş mahkemesinde meslek hastalığı tespit davası açılabilir. Adli Tıp Kurumu’ndan rapor istenebilir.
İşverenin kusuru yoksa tazminat ödenir mi?
Tehlikeli işlerde kusursuz sorumluluk (TBK md. 71) uygulanabilir. Ancak kusur %0 ise maddî tazminat düşer. Pratikte Yargıtay, meslek hastalığı davalarında işverene %60-100 kusur yüklemektedir.
Birden fazla işverende çalıştım, hangi işveren sorumlu?
Hastalığa katkı oranlarına göre müşterek sorumluluk uygulanır. Her işverenin maruziyet süresi ve koşulları değerlendirilir. Bilirkişi raporu ile kusur dağılımı belirlenir.
Manevî tazminat miktarı nasıl belirlenir?
Mahkemenin takdirindedir. Olayın ağırlığı, maluliyet derecesi, kusur oranı, tarafların sosyal ve ekonomik durumları, hastalığın yaşam kalitesine etkisi değerlendirilir.
Meslek hastalığı bildirimi işverenin yükümlülüğü müdür?
Evet. İşveren, meslek hastalığını öğrendiğinde SGK’ya 3 iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür (5510 md. 14). Bildirmezse idari para cezası uygulanır ve rücu davası riski artar.
Meslek Hastalığı Tazminat – Özet Tablosu (2026)
| Konu | Detay |
|---|---|
| Yasal Dayanak | 5510 md. 14, 16, 21; 6331 md. 4, 5, 15; TBK md. 49, 56, 71 |
| Tanım | İşin niteliği/yürütümü nedeniyle tekrarlanan sebeple geçici/sürekli engellilik |
| Tespit | Yetkili hastane raporu + SGK Sağlık Kurulu onayı |
| Dava Şartları | Resmî tanı + illiyet bağı + işveren kusuru + zamanaşımı (10 yıl) |
| Tazminat | Maddî + manevî + destekten yoksun kalma (ölüm halinde) |
| SGK Hakları | Geçici/sürekli iş göremezlik + tedavi + ölüm geliri |
| İşveren Kusuru | Genellikle %60-100; kaçınılmazlık dar yorumlanır |
| Bildirim | İşveren: SGK’ya 3 iş günü |
| Zamanaşımı | 10 yıl (maluliyet kesinleşmesinden itibaren) |
Meslek hastalığı ve tazminat konusunda profesyonel hukuki destek alın.
Bu makale bilgilendirme amaçlı hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Meslek hastalığı tazminatı konusundaki somut durumunuz için iş hukuku alanında deneyimli bir avukata başvurmanız tavsiye edilir.