İstirdat Davası (İİK m.72) 2026

İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku

Gönderi:

Av. İrem Bike DEMİRHAN

On 30 Aralık 2025

0 yorumlar

İçindekiler

İstirdat Davası (İİK m.72) Nedir?

İstirdat davası, borçlu olmadığı halde icra takibi sonucunda cebri icra tehdidi altında ödeme yapmak zorunda kalan kişinin, ödediği paranın iadesini talep ettiği davadır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesi bu davayı düzenlemektedir. İstirdat kelimesi Arapça kökenli olup “geri alma” veya “geri isteme” anlamına gelir.

Bu rehberde 2026 yılı güncel mevzuatı ve Yargıtay içtihatları doğrultusunda istirdat davası hakkında bilmeniz gereken her şeyi bulacaksınız.

İstirdat Davası (İİK m.72) 2026 Özet Tablosu

Konu	Açıklama
Tanım	Cebri icra tehdidi altında ödenen paranın iadesi davası
Yasal Dayanak	İcra ve İflas Kanunu m.72
Dava Açma Süresi	Ödeme tarihinden itibaren 1 yıl (hak düşürücü süre)
Görevli Mahkeme	Asliye Hukuk / Asliye Ticaret / Tüketici Mahkemesi (uyuşmazlık türüne göre)
Yetkili Mahkeme	İcra dairesinin bulunduğu yer veya davalının yerleşim yeri
İspat Yükü	Davacı (borçlu) üzerinde
Arabuluculuk	Ticari/tüketici uyuşmazlıklarında zorunlu, diğerlerinde ihtiyari
Kötüniyet Tazminatı	Alacağın %20’sinden az olmamak üzere istenebilir

İstirdat Davasının Hukuki Amacı ve Dayanağı

İstirdat davasının temel amacı, gerçekte borçlu olmayan kişinin icra tehdidi altında ödemek zorunda kaldığı paranın geri alınmasını sağlamaktır. Bu dava, haksız yere yapılan ödemelerin telafi edilmesini amaçlayan bir eda davası niteliğindedir.

İİK m.72/7 hükmü: “Takibe itiraz etmemiş veya itirazının kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan şahıs, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde, umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını isteyebilir.”

İstirdat davası açılabilmesi için kişinin öncelikle ilamsız icra takibine maruz kalması ve bu takip sonucunda borcunu ödemek zorunda kalması gerekmektedir. Borçlu, takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olabilir. Her iki durumda da kesinleşen takip sonucunda yapılan ödemenin iadesi için istirdat davası açılabilir.

İstirdat Davası Şartları

İstirdat davası açılabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi zorunludur:

Şart	Açıklama
1. İcra Takibi Şartı	Davacı aleyhine bir icra takibi başlatılmış ve kesinleşmiş olmalıdır
2. Cebri İcra Tehdidi	Ödeme, haciz tehdidi altında zorunlu olarak yapılmış olmalıdır
3. Fiili Ödeme	Takip konusu borcun tamamı icra dairesine veya alacaklıya ödenmiş olmalıdır
4. Borçlu Olmama	Davacı gerçekte borçlu olmadığı bir parayı ödemiş olmalıdır
5. Süre Şartı	Dava, ödeme tarihinden itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır
6. Zamanaşımı Durumu	Ödenen borç zamanaşımına uğramamış olmalıdır

1. Borcun İcra Takibi Sırasında Ödenmesi

İstirdat davası takip hukukuna bağlı bir dava türüdür. Para, icra takibi sırasında ödenmiş olmalıdır. Ödeme şu şekillerde gerçekleşebilir:

Borçlunun doğrudan icra dairesine nakit ödeme yapması
Borçlunun mallarının haczedilip satılması sonucu tahsilat yapılması
Üçüncü kişinin borçlu adına icra dairesine ödeme yapması
Haricen alacaklıya veya vekiline ödeme yapılması

Önemli: İcra takibi kesinleşmeden yapılan ödemeler için istirdat davası açılamaz. Ayrıca zamanaşımına uğramış bir borcu icra takibi sırasında ödeyen borçlu, ödediği parayı istirdat davasına konu edemez.

2. Cebri İcra Tehdidi Altında Ödeme

İstirdat davasının en önemli şartlarından biri, ödemenin cebri icra tehdidi altında yapılmış olmasıdır. Cebri icra tehdidi, kesinleşmiş icra takibi nedeniyle borçlunun malvarlığına haciz konulması veya konulma ihtimalinin bulunmasıdır.

Yargıtay Görüşü: Borçlu hakkında kesinleşmiş olan takip ilamlı ise, kural olarak kesinleşen bu takip sonucunda ödenen para hakkında istirdat davası açılamaz. İstirdat davası yalnızca ilamsız icra takipleri için geçerlidir.

3. Borçlu Olunmayan Paranın Ödenmesi

Davacının gerçekte borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalmış olması şarttır. Borçlu olunmama durumu şu hallerde söz konusu olabilir:

Borcun hiç doğmamış olması
Borcun daha önce ödenmiş olması
Borcun ibra edilmiş olması
Borcun takas ile sona ermiş olması
Senedin sahte veya hükümsüz olması

İstirdat Davası Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre

İstirdat davası için öngörülen bir yıllık süre zamanaşımı süresi değil, hak düşürücü süredir. Bu ayrım son derece önemlidir.

Özellik	Zamanaşımı	Hak Düşürücü Süre
Niteliği	Def’i niteliğinde	Hakkı ortadan kaldırır
İleri Sürülme	Tarafça ileri sürülmeli	Mahkemece re’sen gözetilir
İstirdat Davası	Uygulanmaz	1 yıl hak düşürücü süre
Süre Başlangıcı	–	Borcun tamamının ödendiği tarih

Taksitli Ödemelerde Süre Başlangıcı: Borç taksitlerle ödenmiş ise, bir yıllık hak düşürücü süre son taksitin ödenmesinden itibaren başlar.

Hak Düşürücü Sürenin Kaçırılması Durumunda

Bir yıllık hak düşürücü süreyi kaçıran borçlu, istirdat davası açamaz. Ancak bu durumda sebepsiz zenginleşme davası açma imkanı mevcuttur. Sebepsiz zenginleşme davası, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre genel zamanaşımı süresine (10 yıl) tabidir.

Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası Farkı

Menfi tespit davası ile istirdat davası sıklıkla karıştırılmaktadır. Her iki dava da İİK m.72’de düzenlenmiş olmakla birlikte, önemli farklılıklar içermektedir.

Kriter	Menfi Tespit Davası	İstirdat Davası
Açılma Zamanı	Borç ödenmeden önce	Borç ödendikten sonra
Dava Türü	Tespit davası	Eda davası
Talep Konusu	Borçlu olmadığının tespiti	Ödenen paranın iadesi
İspat Yükü	Kural olarak davalı alacaklıda	Davacı borçluda
Süre	Hak düşürücü süre yok	1 yıl hak düşürücü süre
İhtiyati Tedbir	Takibin durdurulması istenebilir	İhtiyati tedbir istenemez

Menfi Tespit Davasının İstirdat Davasına Dönüşmesi

Menfi tespit davası devam ederken, ihtiyati tedbir kararı alınmamış veya kaldırılmış ise ve borç alacaklıya ödenmiş ise, menfi tespit davası kendiliğinden istirdat davasına dönüşür. Bu durumda:

Davacının ayrıca talepte bulunmasına gerek yoktur
Mahkeme re’sen davaya istirdat davası olarak devam eder
Dava sonucunda ödenen paranın iadesi ile borçlu olmadığının tespitine karar verilir

İstirdat Davasında İspat Yükü

İstirdat davasında ispat yükü kural olarak davacı borçluya düşmektedir. İİK m.72/7’ye göre davacı, yalnızca paranın verilmesinin gerekmediğini ispata mecburdur.

Davacının İspat Etmesi Gerekenler

Borcun hiç doğmadığını
Borcun hükümsüz olduğunu
Borcun sona erdiğini (ödeme, ibra, takas vb.)
Senedin karşılıksız olduğunu

Senetle İspat Zorunluluğu: HMK m.200 ve m.201 gereğince, senede karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak nitelikte bulunan hukuki işlemler, ispat sınırından az miktara ilişkin olsa bile tanıkla ispat olunamaz; ancak senet ile ispat edilebilir.

Senedin Sonradan Doldurulduğunun İspatı

Senedin sonradan (anlaşmaya aykırı olarak) doldurulduğu iddiası, senede karşı senetle ispat kuralına tabidir. Ancak bazı istisnai durumlarda tanık dinlenebilir:

Altsoy-üstsoy, kardeşler, eşler arasındaki işlemler
Teamül olarak senede bağlanmayan işlemler
Yangın, deprem gibi mücbir sebep hallerinde yapılan işlemler
İrade bozukluğu ve aşırı yararlanma iddiaları
Üçüncü kişilerin muvazaa iddiaları

En Az İspat Kuralı Nedir?

En az ispat kuralı, HMK m.200’de düzenlenen senetle ispat sınırını ifade eder. 2024 yılı için bu sınır 23.450 TL’dir. Bu miktarın üzerindeki hukuki işlemler kural olarak senetle ispat edilmelidir. Ancak istirdat davasında senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak iddialar, miktar ne olursa olsun senetle ispat edilmelidir.

İstirdat Davası Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli Mahkeme

İstirdat davası için özel bir görev kuralı bulunmamaktadır. Görevli mahkeme, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin türüne göre belirlenir:

Uyuşmazlık Türü	Görevli Mahkeme
Genel Alacak İlişkileri	Asliye Hukuk Mahkemesi
Ticari İlişkiler	Asliye Ticaret Mahkemesi
Tüketici İşlemleri	Tüketici Mahkemesi
İş İlişkileri	İş Mahkemesi
Kira İlişkileri	Sulh Hukuk Mahkemesi

Yetkili Mahkeme

İstirdat davasında yetkili mahkeme konusunda seçimlik yetki kuralı uygulanır:

İcra takibini yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesi
Davalı alacaklının yerleşim yeri mahkemesi
Birden fazla davalı varsa herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi

İstirdat Davasında Arabuluculuk

İstirdat davasında arabuluculuğa başvuru zorunluluğu, davanın esasına göre değişmektedir.

Uyuşmazlık Türü	Arabuluculuk
Ticari Uyuşmazlıklar	Zorunlu (dava şartı)
Tüketici Uyuşmazlıkları	Zorunlu (dava şartı)
İş Uyuşmazlıkları	Zorunlu (dava şartı)
Genel Hukuk Uyuşmazlıkları	İhtiyari

Yargıtay 11. HD-K.2021/3198: Menfi tespit davaları için zorunlu arabuluculuk şartı aranmamaktadır. Çünkü menfi tespit davaları sonucunda verilen hükümler esasa yönelik olarak cebri icraya konu edilip infaz edilemez. Ancak istirdat davasının ticari nitelikte olması halinde arabuluculuk dava şartı olarak uygulanır.

İstirdat Davasında Kötüniyet Tazminatı

İİK m.72/5 uyarınca, borçluyu menfi tespit veya istirdat davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötüniyetli olduğunun anlaşılması halinde, talep üzerine alacaklıdan tazminat istenebilir.

Kötüniyet Tazminatının Şartları

Borçluya karşı icra takibi yapılmış olmalı
Takip hem haksız hem de kötüniyetli olmalı
Davacı tazminat talebinde bulunmalı
Dava borçlu lehine sonuçlanmalı

Tazminat Miktarı: Kötüniyet tazminatı, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın %20’sinden az olamaz. Borçlunun dava sebebiyle uğradığı zarar bu oranın üzerinde ise, ispat etmek koşuluyla daha yüksek tazminat istenebilir.

Dikkat: Takibin sadece haksız olması yeterli değildir. Alacaklının kötüniyetli olması da şarttır. Kötüniyet, alacaklının haksız olduğunu bildiği halde borçluyu zarara uğratmak amacıyla takibe girişmesidir. İspat yükü davacı borçlunun üzerindedir.

Sebepsiz Zenginleşmeye Dayalı İstirdat Davası

İİK m.72’ye dayalı istirdat davasının bir yıllık hak düşürücü süresinin kaçırılması halinde, borçlu sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanarak dava açabilir.

Sebepsiz Zenginleşme Davası ile İstirdat Davası Farkları

Kriter	İstirdat Davası (İİK m.72)	Sebepsiz Zenginleşme Davası (TBK)
Yasal Dayanak	İİK m.72	TBK m.77-82
Süre	1 yıl hak düşürücü süre	2 yıl zamanaşımı (öğrenmeden itibaren), 10 yıl mutlak süre
Özel Şart	Cebri icra tehdidi altında ödeme	Haklı bir sebep olmaksızın zenginleşme
Kapsam	Sadece icra takibi sonucu ödemeler	Her türlü sebepsiz zenginleşme

TBK m.81 İstisnası: Hukuka veya ahlaka aykırı bir sonucun gerçekleşmesi amacıyla verilen şey geri istenemez. Bu nedenle yasadışı bir amaçla yapılan ödemeler için ne istirdat ne de sebepsiz zenginleşme davası açılamaz.

İstirdat Davasında Kesinleşme Şartı

İstirdat davasının kabul edilmesi halinde verilen kararın icrası için kesinleşme şartı, davanın türüne göre farklılık gösterir:

Dava Türü	Kesinleşme Şartı
Doğrudan Açılan İstirdat Davası (İİK m.72/7)	Kesinleşme aranmaz, ilam hemen icraya konulabilir
Menfi Tespiten Dönüşen İstirdat (İİK m.72/6)	Kesinleşme şarttır, ilam kesinleşmeden takibe konulamaz

Yargıtay HGK-K.2021/230: Menfi tespit davasından dönüşen istirdat davasının kabulü kararının icra takibinde ödenmiş olan paranın borçluya geri verilmesine ilişkin bölümü için, borçlunun ayrı bir ilamlı takip yapmasına olanak ve gerek yoktur. Borçlunun icranın eski hale getirilmesini istemesi gerekli ve yeterlidir.

İstirdat Davasında Tanık Dinlenir mi?

İstirdat davasında tanık dinlenip dinlenemeyeceği, ispat konusu olan hususun niteliğine bağlıdır.

Tanık Dinlenemeyen Haller

Senede karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak iddialar
İspat sınırı üzerindeki hukuki işlemler
Senedin karşılıksız olduğu iddiası

Tanık Dinlenebilen Haller (HMK m.203)

Yakın akrabalar arasındaki işlemler
Teamül gereği senede bağlanmayan işlemler
Mücbir sebep hallerinde yapılan işlemler
İrade bozukluğu iddiaları
Üçüncü kişilerin muvazaa iddiaları

İstirdat Davasını Üçüncü Kişi Açabilir mi?

İstirdat davası kural olarak icra takibinde borçlu olarak gösterilen kişi tarafından açılır. Ancak bazı durumlarda üçüncü kişilerin de bu davayı açması mümkündür.

Üçüncü Kişinin Dava Hakkı

Borçlu adına ödeme yapan üçüncü kişi, rücu hakkı kapsamında istirdat davası açabilir
Mirasçılar, miras bırakanın haklarını takip edebilir
Kefil, asıl borçlu adına yaptığı ödemeler için dava açabilir

Kira Tespit Davası 5 Yıl Şartı Kalktı mı?

Bu soru istirdat davası ile doğrudan ilgili olmamakla birlikte, kira hukuku kapsamında sıklıkla sorulan bir konudur.

Güncel Durum (2026): TBK m.344’te düzenlenen kira tespit davası için öngörülen 5 yıllık süre şartı halen yürürlüktedir. Kira bedelinin emsal kira bedeline göre belirlenmesi için en az 5 yıllık kira ilişkisinin varlığı gerekmektedir. Bu düzenleme 2026 yılı itibariyle değişmemiştir.

İstirdat Davası İçin Profesyonel Hukuki Destek

İcra takibi sonucunda haksız yere ödeme yapmak zorunda mı kaldınız? Ödediğiniz paranın iadesini almak için uzman bir hukuk bürosundan destek alın.

Hemen İletişime Geçin

İstirdat Davası Sıkça Sorulan Sorular

İstirdat davası ne demek?

İstirdat davası, borçlu olmadığı halde icra takibi sonucunda cebri icra tehdidi altında ödeme yapmak zorunda kalan kişinin, ödediği paranın iadesini talep ettiği davadır. “İstirdat” kelimesi Arapça kökenli olup “geri alma” anlamına gelir. İİK m.72’de düzenlenmiştir.

İstirdat davası kaç yıl sürer?

İstirdat davasının süresi mahkemenin iş yüküne, delillerin toplanmasına ve davanın karmaşıklığına göre değişir. Ortalama olarak 1-2 yıl arasında sonuçlanmaktadır. Ancak istinaf ve temyiz aşamaları dahil edildiğinde bu süre uzayabilir.

İstirdat davası nereye açılır?

İstirdat davası, icra takibini yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde veya davalı alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Birden fazla davalı varsa herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.

İstirdat davasında kötüniyet tazminatı istenebilir mi?

Evet, istenebilir. Ancak bunun için takibin hem haksız hem de kötüniyetli olması gerekmektedir. Kötüniyet tazminatı, takip konusu alacağın %20’sinden az olamaz. İspat yükü davacı borçlunun üzerindedir.

İstirdat davasında ispat yükü kime aittir?

İstirdat davasında ispat yükü kural olarak davacı borçluya aittir. Davacı, borcun hiç doğmadığını, hükümsüz olduğunu veya sona erdiğini ispatlamak zorundadır. Alacaklının alacağının varlığını ispatlama yükümlülüğü yoktur.

İstirdat davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Uyuşmazlığın türüne göre değişir. Ticari uyuşmazlıklar, tüketici uyuşmazlıkları ve iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunludur (dava şartı). Genel hukuk uyuşmazlıklarında ise arabuluculuk ihtiyaridir.

İstirdat davasında tanık dinlenir mi?

Senede karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak iddialar tanıkla ispat edilemez. Ancak HMK m.203’te sayılan istisnai hallerde (yakın akrabalar arası işlemler, muvazaa iddiaları vb.) tanık dinlenebilir.

İstirdat davasını üçüncü kişi açabilir mi?

Kural olarak istirdat davası icra takibinde borçlu olarak gösterilen kişi tarafından açılır. Ancak borçlu adına ödeme yapan üçüncü kişi, mirasçılar veya kefil gibi kişiler de bazı durumlarda bu davayı açabilir.

İstirdat davasında kesinleşme aranır mı?

Doğrudan açılan istirdat davasında (İİK m.72/7) kesinleşme aranmaz ve ilam hemen icraya konulabilir. Ancak menfi tespit davasından dönüşen istirdat davasında (İİK m.72/6) kesinleşme şarttır.

İstirdat davası zamanaşımı süresi nedir?

İstirdat davası için 1 yıllık hak düşürücü süre öngörülmüştür. Bu süre ödeme tarihinden itibaren başlar ve zamanaşımı değil hak düşürücü süre niteliğindedir. Sürenin kaçırılması halinde sebepsiz zenginleşme davası açılabilir.

İstirdat davası hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme uyuşmazlığın türüne göre belirlenir: Genel alacak ilişkileri için Asliye Hukuk, ticari ilişkiler için Asliye Ticaret, tüketici işlemleri için Tüketici, iş ilişkileri için İş Mahkemesi görevlidir.

Senedin sonradan doldurulduğu nasıl ispat edilir?

Senedin anlaşmaya aykırı olarak sonradan doldurulduğu iddiası, kural olarak yazılı delille ispat edilmelidir. Ancak HMK m.203’teki istisnai durumlarda (yakın akrabalar arası işlemler, üçüncü kişilerin muvazaa iddiaları vb.) tanık da dinlenebilir.

İstirdat Davası İçin Başvurun

İstirdat davası, icra hukukunun önemli kurumlarından biridir ve borçlu olmadığı halde ödeme yapmak zorunda kalan kişilerin haklarını korumayı amaçlar. Bu davanın başarılı bir şekilde sonuçlanması için bir yıllık hak düşürücü süreye dikkat edilmesi, ispat yükünün yerine getirilmesi ve doğru mahkemede dava açılması büyük önem taşımaktadır.

İstirdat davası açmayı düşünüyorsanız veya hakkınızda açılmış bir istirdat davası varsa, konunun teknik detayları nedeniyle mutlaka uzman bir icra avukatından hukuki destek almanız önerilir.

Uzman Avukat Desteği Alın

İstirdat davası ve icra hukuku konularında profesyonel hukuki danışmanlık için bizimle iletişime geçin.

Av. İrem Bike Demirhan