Çalışma Süresinden Sayılan Haller: Hazır Bekleme, Yol Süresi, Süt İzni ve İSG Eğitimi 2026
Çalışma Süresinden Sayılan Haller Nedir?
Çalışma süresinden sayılan haller, 4857 sayılı İş Kanunu‘nun 66. maddesi uyarınca işçinin fiilen çalışmadığı ancak işverenin emrinde, işyerinde veya işin yürütümü için harcadığı ve çalışma süresine dahil edilen sürelerdir. Bu süreler arasında hazır bekleme, yeraltı/su altı iniş-çıkışları, görevli yolda geçen süreler, emzirme (süt) izni, iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ve toplu taşıma ile götürülme süreleri yer alır.
Bu süreler haftalık 45 saatlik yasal çalışma süresine dahil edilir ve aşılması halinde fazla çalışma (fazla mesai) ücreti doğar. Ara dinlenmeler (çay/yemek molaları) kural olarak çalışma süresinden sayılmaz (İş K. md. 68); ancak işçi bu sürede de işverenin emrindeyse veya taraflar sözleşmeyle bu süreyi çalışma süresi olarak kabul etmişse sayılabilir.
“İşyerinde boş beklediğim süre çalışma süresinden sayılır mı?”, “Servis yolculuğu mesai sayılır mı?”, “Süt izni çalışma süresine dahil mi?” gibi sorular iş hukukunun en çok merak edilen konularıdır. Çalışma süresinden sayılan haller, işçinin haftalık 45 saatlik çalışma süresini doğrudan etkiler ve fazla mesai ücretinin hesabında kritik öneme sahiptir. Bu rehber, İş Kanunu md. 66’daki çalışma süresinden sayılan tüm halleri, pratik örneklerle ve Yargıtay uygulamalarıyla bir avukatın kaleminden ele almaktadır.
İçindekiler
- Çalışma Süresinden Sayılan Haller Nedir?
- Yasal Dayanak (İş K. md. 66)
- Çalışma Süresinden Sayılan Hallerin Tam Listesi
- Hazır Bekleme Süresi
- Yolda Geçen Süreler
- Yeraltı ve Su Altı İniş-Çıkış Süreleri
- Emzirme (Süt) İzni
- İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri
- Toplu Taşıma ile Götürme Süreleri
- Ara Dinlenmeler (İstisnai Durum)
- Fazla Mesai ile İlişkisi
- Çalışma Süresinden Sayılmayan Haller
- Pratik Örnekler
- Sık Sorulan Sorular
- Özet Tablosu
Hukuki Bilgilendirme
Bu makale, 4857 sayılı İş Kanunu md. 63, 66, 68, 41; 6331 sayılı İSG Kanunu md. 17; Çalışma Süreleri Yönetmeliği; Yargıtay 9. ve 22. HD güncel içtihatları esas alınarak hazırlanmıştır.
Çalışma Süresinden Sayılan Haller Nedir?
İş Kanunu md. 63 uyarınca haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Bu süreye fiilen çalışılan süreler dahil olduğu gibi, İş Kanunu md. 66’da sayılan belirli haller de dahil edilir. Bu haller, işçinin fiilen iş görmediği ancak işverenin emrinde veya işin gereği olarak harcadığı sürelerdir. Bu sürelerin çalışma süresine dahil edilmesi, işçinin fazla mesai ücretine hak kazanmasında, yıllık izin hesabında ve kıdem süresinin belirlenmesinde doğrudan etkilidir.
Yasal Dayanak
| Mevzuat | Düzenleme |
|---|---|
| İş Kanunu md. 66 | Çalışma süresinden sayılan haller (7 bent) |
| İş Kanunu md. 63 | Haftalık çalışma süresi: en çok 45 saat |
| İş Kanunu md. 68 | Ara dinlenmeleri (çalışma süresinden sayılmayan kural) |
| İş Kanunu md. 41 | Fazla çalışma ücreti (%50 zamlı) |
| 6331 sayılı İSG K. md. 17 | İş sağlığı ve güvenliği eğitim süreleri |
Çalışma Süresinden Sayılan Hallerin Tam Listesi
Çalışma Süresinden Sayılan Hallerin Tam Listesi (İş K. md. 66)
| Bent | Hal | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|---|
| 66/a | Hazır bekleme (boş geçen süre) | İşçinin işyerinde işin başlamasını veya devam etmesini beklediği, iş görmeye hazır beklediği süreler | Malzeme gelmesini bekleyen inşaat işçisi, müşteri bekleyen garson |
| 66/b | İşveren tarafından başka yere gönderilme | İşçinin işyeri dışında işverenin evinde, bürosunda veya başka bir yerde işverenle meşgul edilmesi nedeniyle yolda geçen süreler | Şehir dışı teslimat için gönderilen işçinin yolculuk süresi |
| 66/c | Yeraltı/su altı iniş-çıkış süreleri | Madenlerde, taş ocaklarında veya su altı işlerinde çalışma alanına iniş ve çıkış süreleri | Maden ocağında kuyu iniş/çıkışı |
| 66/d | Emzirme (süt) izni | Kadın işçilerin çocuğunu emzirmesi için günde toplam 1,5 saatlik izin süresi | Emziren annenin günde 1,5 saat süt izni kullanması |
| 66/e | Toplu taşıma ile götürme/getirme | İşveren tarafından işçilerin yerleşim yerinden uzak işyerine toplu ve düzenli taşınması sırasında yolda geçen süreler | Fabrika servisiyle taşınan işçilerin yolculuk süresi |
| İSG K. 17 | İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri | İşçilere verilen zorunlu İSG eğitim süreleri | Yılda en az 8/12/16 saatlik İSG eğitimi |
Avukat Notu: Bu hallerde işçi fiilen çalışmasa da işverenin emrinde veya işin gereği olarak vakit harcamaktadır. Bu sürelerin çalışma süresine dahil edilmemesi halinde işçinin fazla mesai ücreti eksik hesaplanır. Yargıtay, özellikle hazır bekleme ve yolda geçen süreler konusunda işçi lehine kararlar vermektedir.
Çalışma süresi, fazla mesai ve işçi hakları konusunda profesyonel hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?
Sivas’ta iş hukuku alanında uzman avukat kadromuz yanınızda.
1. Hazır Bekleme (Boş Geçen) Süresi (md. 66/a)
İşçinin işyerinde, işin başlamasını veya devam etmesini beklediği ve işverenin talimatı doğrultusunda iş görmeye hazır beklediği süreler çalışma süresinden sayılır. Burada kritik olan husus, işçinin bekleme süresinde serbestçe hareket edememesi ve işverenin emrinde olmasıdır. Örneğin, malzeme gelmesini bekleyen inşaat işçisi, müşteri bekleyen mağaza çalışanı veya araç bekleyen şoför bu kapsamdadır.
2. Yolda Geçen Süreler (md. 66/b)
İşçinin işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi nedeniyle yolda geçirdiği süreler çalışma süresinden sayılır. İşçinin işverenin evinde, bürosunda, başka bir şubede veya müşteri ziyaretinde geçirdiği yolculuk süreleri bu kapsamdadır. Ancak işçinin evinden işyerine ve işyerinden evine gidip gelme süresi kural olarak çalışma süresinden sayılmaz (toplu taşıma hali hariç).
3. Yeraltı ve Su Altı İniş-Çıkış Süreleri (md. 66/c)
Madenlerde, taş ocaklarında veya su altı işlerinde işçilerin çalışma alanına (kuyu, dehliz, tünel) inmesi veya girmesi ile çıkması için geçen süreler çalışma süresinden sayılır. Bu düzenleme, yeraltı ve su altı işlerinin doğası gereği iniş-çıkış süresinin önemli bir zaman dilimini kaplaması nedeniyle işçiyi korumayı amaçlar.
4. Emzirme (Süt) İzni (md. 66/d)
Kadın işçilere çocuklarını emzirmeleri için günde toplam 1,5 saat süt izni verilir ve bu süre çalışma süresinden sayılır. Bu izin ücretlidir ve çocuk 1 yaşına gelene kadar kullanılabilir. İzin süresinin kullanılma zamanı (günün hangi saatlerinde) işçi tarafından belirlenir. Süt izninin kullandırılmaması halinde bu sürelerin fazla çalışma olarak değerlendirilmesi gündeme gelir.
5. İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri (6331 s.K. md. 17)
İşçilere verilen iş sağlığı ve güvenliği eğitim süreleri çalışma süresinden sayılır. Eğitimler mesai saatleri içinde yapılır; mesai saatleri dışında yapılması halinde bu süreler fazla çalışma olarak değerlendirilir. Tehlike sınıfına göre eğitim süreleri: az tehlikeli işyerlerinde yılda en az 8 saat, tehlikeli işyerlerinde 12 saat, çok tehlikeli işyerlerinde 16 saat olarak belirlenmiştir.
6. Toplu Taşıma ile Götürme/Getirme Süreleri (md. 66/e)
İşveren tarafından işçilerin yerleşim yerinden uzak mesafedeki işyerine toplu ve düzenli bir şekilde götürülüp getirilmesi sırasında yolda geçen süreler çalışma süresinden sayılır. Burada önemli olan: taşımanın işveren tarafından sağlanması, toplu ve düzenli olması ve işyerinin yerleşim yerinden uzak olmasıdır. İşçinin bireysel olarak kendi aracıyla gelmesi bu kapsamda değildir.
7. Ara Dinlenmeler (İstisnai Durum)
| Çalışma Süresi | Ara Dinlenme Süresi | Çalışma Süresinden Sayılır mı? |
|---|---|---|
| 4 saat veya daha kısa | 15 dakika | Kural olarak hayır |
| 4-7,5 saat arası | 30 dakika | Kural olarak hayır |
| 7,5 saatten fazla | 1 saat | Kural olarak hayır |
Ara dinlenmeler (çay, yemek molaları) İş K. md. 68 uyarınca kural olarak çalışma süresinden sayılmaz. Ancak iki istisnai durumda çalışma süresinden sayılır: 1) İşçi ara dinlenme süresinde de işverenin emrinde kalıyorsa (örneğin iş telefonu açmak zorundaysa, işyerini terk edemiyorsa), 2) Taraflar sözleşme veya toplu iş sözleşmesiyle bu süreyi çalışma süresi olarak kabul etmişlerse.
Avukat Notu: Uygulamada birçok işçi, ara dinlenme süresinde de işyerini terk edememekte veya işverenin talimatıyla görev yapmaktadır. Bu durumda ara dinlenme süresi fiilen kullandırılmamış sayılır ve çalışma süresine dahil edilir. Yargıtay, ara dinlenmenin fiilen kullandırılıp kullandırılmadığını somut olaya göre değerlendirmektedir.
Fazla mesai, çalışma süresi ve işçi alacakları konusunda profesyonel desteğe mi ihtiyacınız var?
Fazla Mesai ile İlişkisi
| Konu | Detay |
|---|---|
| Haftalık çalışma süresi | En çok 45 saat (İş K. md. 63) |
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan çalışma; her saat için %50 zamlı ücret (İş K. md. 41) |
| Fazla sürelerle çalışma | Haftalık 45 saat altında belirlenen çalışma süresini aşan, 45 saate kadar olan çalışma; %25 zamlı |
| Md. 66 süreleri dahil mi? | Evet; çalışma süresinden sayılan haller 45 saatlik hesaba dahil edilir |
| Yıllık fazla çalışma sınırı | 270 saat (İş K. md. 41) |
Çalışma süresinden sayılan haller, haftalık 45 saatlik çalışma süresine dahil edilir. Bu nedenle; hazır bekleme, yolda geçen süre, süt izni veya İSG eğitimi gibi süreler toplamda haftalık 45 saati aştığında fazla mesai ücreti ödenmesi gerekir. Bu sürelerin hesaba katılmaması işveren aleyhine dava riskini artırır.
Çalışma Süresinden Sayılmayan Haller
| Hal | Açıklama | İstisna |
|---|---|---|
| Ara dinlenmeler | Çay, yemek molaları (İş K. md. 68) | İşçi ara dinlenmede de işverenin emrindeyse sayılır |
| Evden işe gidiş-geliş | İşçinin kendi ulaşımıyla eve gidip gelmesi | Toplu taşıma ile götürme hali hariç (md. 66/e) |
| Kişisel ihtiyaç süreleri | Sigara molası, kişisel telefon görüşmeleri | İşverenin izin verdiği süreler hariç |
| Yıllık izin günleri | Fiilen çalışılmayan yıllık izin süreleri | Kıdem süresine dahil edilir ancak çalışma süresine dahil değildir |
Pratik Örnekler
Örnek 1: Hazır Bekleme ve Fazla Mesai
Sivas’ta bir fabrikada çalışan Ali Bey, günde 8 saat fiilen çalışmakta, ek olarak günde 1,5 saat malzeme gelmesini beklemektedir. Bekleme süresinde işyerini terk edememekte ve işverenin emrindedir. Haftalık toplam çalışma süresi: (8 + 1,5) x 5 = 47,5 saat. 45 saati aşan 2,5 saat için fazla mesai ücreti talep etmiş ve mahkeme talebini kabul etmiştir.
Örnek 2: Servis Yolculuğu Süresi
İşveren tarafından sağlanan servis ile her gün 1 saat yolculuk yapan Fatma Hanım’ın günlük fiili çalışma süresi 8 saattir. Servis yolculuğu dahil haftalık toplam: (8 + 1) x 6 = 54 saat. 45 saati aşan 9 saat için fazla mesai ücreti hesaplanmıştır.
Örnek 3: Süt İzni Kullandırılmaması
Emziren kadın işçi Zeynep Hanım’a günlük 1,5 saatlik süt izni kullandırılmamıştır. Aylık toplam 33 saat süt izni çalışma süresi olarak değerlendirilmiş ve bu sürelerin fazla çalışma kapsamında ücretlendirilmesi gerektiğine karar verilmiştir.
Örnek 4: Ara Dinlenmenin Fiilen Kullandırılmaması
Mehmet Bey, 1 saatlik öğle arasında da iş telefonlarını açmak ve müşteri taleplerini karşılamak zorundadır. Ara dinlenme fiilen kullandırılmadığından bu 1 saatlik süre çalışma süresine dahil edilmiş ve haftalık 45 saati aşan kısım için fazla mesai ücretine hükmedilmiştir.
İş hukuku konusunda profesyonel desteğe mi ihtiyacınız var?
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Çalışma süresinden sayılan haller nedir?
İş K. md. 66 uyarınca işçinin fiilen çalışmadığı ancak işverenin emrinde veya işin gereği olarak harcadığı ve çalışma süresine dahil edilen sürelerdir.
Hazır bekleme süresi çalışma süresinden sayılır mı?
Evet. İşçinin işyerinde işin başlamasını beklediği ve iş görmeye hazır beklediği süreler İş K. md. 66/a uyarınca çalışma süresinden sayılır.
Servis yolculuğu mesai sayılır mı?
İşveren tarafından toplu ve düzenli olarak götürülme/getirilme sırasında yolda geçen süreler çalışma süresinden sayılır (İş K. md. 66/e). Kendi aracıyla gelme sayılmaz.
Süt izni çalışma süresine dahil mi?
Evet. Günde toplam 1,5 saatlik emzirme izni çalışma süresinden sayılır ve ücretlidir.
İSG eğitimi çalışma süresinden sayılır mı?
Evet. Mesai saatleri dışında verilirse fazla çalışma olarak değerlendirilir.
Ara dinlenme (yemek molası) çalışma süresinden sayılır mı?
Kural olarak hayır. Ancak işçi bu sürede de işverenin emrindeyse veya sözleşmeyle kabul edilmişse sayılır.
Evden işe gidiş-geliş süresi sayılır mı?
Kural olarak hayır. Ancak işveren tarafından toplu taşıma sağlanıyorsa yolda geçen süre çalışma süresinden sayılır.
Bu süreler fazla mesai hesabına dahil mi?
Evet. Çalışma süresinden sayılan haller haftalık 45 saatlik süreye dahildir. 45 saati aşan kısım fazla mesai olarak ücretlendirilir.
Yeraltı iniş-çıkış süresi sayılır mı?
Evet. Madenlerde, taş ocaklarında ve su altı işlerinde iniş-çıkış süreleri çalışma süresinden sayılır (İş K. md. 66/c).
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Haftalık 45 saati aşan her saat için %50 zamlı ücret ödenir (İş K. md. 41).
Yıllık fazla çalışma sınırı ne kadar?
Yılda en fazla 270 saat fazla çalışma yaptırılabilir.
İşveren bu süreleri tanımazsa ne yapabilirim?
İş mahkemesinde fazla mesai alacağı davası açabilirsiniz. Dava öncesi zorunlu arabuluculuğa başvurulmalıdır.
Çalışma Süresinden Sayılan Haller – Özet Tablosu (2026)
| Hal | Yasal Dayanak | Sayılır mı? |
|---|---|---|
| Hazır bekleme (boş geçen süre) | İş K. md. 66/a | Evet |
| İşveren tarafından başka yere gönderilme (yolda geçen süre) | İş K. md. 66/b | Evet |
| Yeraltı/su altı iniş-çıkış süreleri | İş K. md. 66/c | Evet |
| Emzirme (süt) izni (1,5 saat/gün) | İş K. md. 66/d | Evet |
| Toplu taşıma ile götürme/getirme | İş K. md. 66/e | Evet |
| İSG eğitim süreleri | 6331 s.K. md. 17 | Evet |
| Ara dinlenmeler (çay/yemek) | İş K. md. 68 | Kural olarak hayır (istisnalar var) |
| Evden işe gidiş-geliş | – | Hayır (toplu taşıma hariç) |
| Kişisel ihtiyaç süreleri | – | Hayır |
Bu makale bilgilendirme amaçlı hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Çalışma süresi ve fazla mesai konusundaki somut durumunuz için Sivas’ta iş hukuku alanında deneyimli bir avukata başvurmanız tavsiye edilir.