Ayıba Karşı Tekeffül Nedir? Alıcının Hakları, Zamanaşımı ve Dava Süreci 2026
Ayıba Karşı Tekeffül (Ayıptan Sorumluluk) Nedir?
Ayıba karşı tekeffül, satıcının veya yüklenicinin teslim ettiği malın ya da eserin, sözleşmede kararlaştırılan veya vaat edilen nitelikleri taşımaması, değerini veya kullanım amacını düşüren eksiklikler barındırması durumunda kanundan doğan sorumluluğudur (TBK md. 219-231). Satıcı, malın ayıplı olduğunu bilmese bile bu ayıplardan sorumludur.
Alıcı, ayıp tespit ettiğinde TBK md. 227 uyarınca dört seçimlik haktan birini kullanabilir: sözleşmeden dönme (malı geri verip bedeli geri alma), bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız benzeriyle değişim. Alıcı, malı teslim aldıktan sonra imkân bulur bulmaz muayene etmeli ve ayıbı satıcıya derhal bildirmelidir. Satıcının ayıp sorumluluğu, taşınır mallarda teslimden itibaren 2 yıl, taşınmazlarda 5 yıl zamanaşımına tabidir.
“Aldığım ürün kusurlu çıktı, ne yapabilirim?”, “Satıcı ayıptan sorumlu mudur?”, “Gizli ayıp ne zaman ortaya çıkarsa o zaman mı bildirim yaparım?” gibi sorular borçlar hukukunun en pratik ve en çok karşılaşılan konularıdır. Ayıba karşı tekeffül, alıcının satın aldığı malın beklenen niteliklere sahip olmasını güvence altına alan temel bir hukuki kurumdur. Bu rehber, ayıba karşı tekeffülün kapsamını, ayıp türlerini, alıcının seçimlik haklarını, ihbar yükümlülüğünü ve 2026 yılı güncel uygulamalarını bir avukatın kaleminden ele almaktadır.
İçindekiler
Hukuki Bilgilendirme
Bu makale, 6098 sayılı TBK md. 219-231; 6102 sayılı TTK md. 21; 6502 sayılı TKHK md. 8-12; Yargıtay 13. HD ve 19. HD güncel içtihatları esas alınarak hazırlanmıştır.
Ayıba Karşı Tekeffül Nedir?
Ayıba karşı tekeffül, satış sözleşmesinde satıcının teslim ettiği malın sözleşmede belirtilen veya alıcının haklı olarak beklediği niteliklere sahip olmaması halinde satıcının sorumlu tutulmasını ifade eder. TBK md. 219 uyarınca satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmamasından ve satılanın değerini veya alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran ya da önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki veya ekonomik ayıplardan sorumludur.
Yasal Dayanak
| Mevzuat | Düzenleme |
|---|---|
| TBK md. 219-231 | Satıcının ayıba karşı tekeffül borcu (genel hükümler) |
| TTK md. 21 | Ticari satışlarda ayıp ihbar süreleri ve usulü |
| TKHK md. 8-12 | Tüketici satışlarında ayıplı mal ve tüketicinin hakları |
| TBK md. 474-478 | Eser (istisna) sözleşmesinde ayıba karşı tekeffül |
Ayıp Türleri
| Ayıp Türü | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Maddi (fiziki) ayıp | Malın fiziksel yapısındaki bozukluk, eksiklik veya kusur | Aracın motorunun arızalı olması, evin çatısının akması |
| Hukuki ayıp | Malın kullanımını kısıtlayan hukuki engeller | Satılan arsanın imara kapalı olması, araçta haciz bulunması |
| Ekonomik ayıp | Malın ekonomik değerini düşüren kusurlar | Satılan işletmenin gerçek cirosunun beyan edilenden düşük olması |
| Nitelik eksikliği | Satıcının vaat ettiği özelliklerin bulunmaması | “Su geçirmez” denilen saatin su geçirmesi |
Açık Ayıp ve Gizli Ayıp
| Kriter | Açık Ayıp | Gizli Ayıp |
|---|---|---|
| Tanım | Olağan bir muayene ile fark edilebilen ayıp | Olağan muayene ile fark edilemeyen, sonradan ortaya çıkan ayıp |
| İhbar süresi | Teslimden sonra derhal (makul sürede) | Ayıp fark edilir edilmez derhal |
| Örnek | Elbisenin yırtık olması, mobilyanın çizik olması | Aracın gizli motor arızası, evin gizli su sızıntısı |
| İhbar yapılmazsa | Alıcı malı ayıplı haliyle kabul etmiş sayılır | Ayıp fark edildiğinde ihbar yapılmalı; yapılmazsa hak kaybı |
Avukat Notu: Gizli ayıplarda alıcının sorumluluğu sınırlıdır çünkü olağan muayene ile tespit edilemez. Ancak gizli ayıp fark edildiğinde derhal satıcıya bildirilmelidir. “Derhal” kavramı Yargıtay tarafından genellikle makul süre olarak yorumlanmaktadır. İhbar noter ihtarnamesi, e-posta veya iadeli taahhütlü mektupla yapılmalıdır.
Ayıplı mal nedeniyle haklarınızı kullanmak mı istiyorsunuz?
Sivas’ta borçlar hukuku alanında uzman avukat kadromuz yanınızda.
Alıcının Seçimlik Hakları (TBK md. 227)
| Seçimlik Hak | Açıklama | Koşul |
|---|---|---|
| 1. Sözleşmeden dönme | Malı geri verip ödenen bedelin iadesini isteme | Ayıp önemli ölçüde olmalı; satıcı onarım veya değişim önerirse hakim takdir eder |
| 2. Bedel indirimi | Malı ayıplı haliyle kabul edip satış bedelinden indirim isteme | Ayıp oranında indirim hesaplanır |
| 3. Ücretsiz onarım | Ayıbın satıcı tarafından giderilmesini isteme | Onarım aşırı masraf gerektirmemelidir |
| 4. Ayıpsız benzeriyle değişim | Malın aynı türde ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteme | Misli (seri üretim) mal olmalıdır; parça (tek) mallarda mümkün değildir |
Bu haklar seçimliktir; alıcı bunlardan birini tercih eder. Alıcının seçtiği hak satıcıyı bağlar. Ancak sözleşmeden dönme hakkı kullanıldığında, ayıp önemsiz ise hakim bedel indirimine hükmedebilir. Seçimlik haklara ek olarak alıcı tazminat da talep edebilir (TBK md. 229).
Muayene ve İhbar Yükümlülüğü
| Yükümlülük | Süre | Sonuç |
|---|---|---|
| Muayene (genel) | İşlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz | Muayene edilmezse açık ayıplar kabul edilmiş sayılır |
| Açık ayıp ihbarı | Derhal (makul süre içinde) | İhbar yapılmazsa alıcı malı kabul etmiş sayılır |
| Gizli ayıp ihbarı | Ayıp fark edilir edilmez derhal | Gecikmeli ihbar hak kaybına yol açar |
| Ticari satışlarda (TTK 21) | Teslimden itibaren 8 gün içinde muayene; 8 gün içinde ihbar | Süreye uyulmazsa açık ayıp iddiasında bulunulamaz |
Zamanaşımı Süreleri
| Mal Türü | Zamanaşımı | Yasal Dayanak |
|---|---|---|
| Taşınır mal (genel) | Teslimden itibaren 2 yıl | TBK md. 231 |
| Taşınmaz mal | Teslimden itibaren 5 yıl | TBK md. 231 |
| Satıcının ağır kusuru | Zamanaşımı işlemez (süresiz) | TBK md. 231/3 |
| Tüketici satışı | Teslimden itibaren 2 yıl (taşınır), 5 yıl (taşınmaz) | TKHK md. 12 |
| İkinci el satış (tüketici) | En az 1 yıl | TKHK md. 10 |
Avukat Notu: Satıcının ayıbı bilerek gizlemesi (ağır kusur) halinde zamanaşımı işlemez. Örneğin, aracın hasar kaydını gizleyerek satan kişi, alıcı ayıbı ne zaman fark ederse etsin sorumlu tutulabilir. Bu nedenle ağır kusur iddiası davalarda büyük önem taşır.
Sorumsuzluk Anlaşması
TBK md. 221 uyarınca satıcı, ayıba karşı tekeffül sorumluluğunu sözleşmeyle sınırlayabilir veya kaldırabilir (sorumsuzluk anlaşması). Ancak satıcı, ayıbın varlığını bilerek gizlemişse bu sorumsuzluk anlaşması geçersizdir. Ayrıca tüketici satışlarında satıcının ayıp sorumluluğunu daraltması veya ortadan kaldırması geçersiz sayılır (TKHK).
Ayıplı mal, gizli ayıp veya tazminat konusunda profesyonel desteğe mi ihtiyacınız var?
Ticari Satışlarda Ayıp Sorumluluğu
Ticari Satışlarda Ayıp Sorumluluğu
TTK md. 21 uyarınca ticari satışlarda muayene ve ihbar süreleri daha katıdır. Alıcı, malı teslim aldıktan sonra 8 gün içinde muayene etmeli ve ayıbı 8 gün içinde satıcıya bildirmelidir. Gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıkmasından itibaren 8 gün içinde ihbar yapılmalıdır. Bu sürelere uyulmaması halinde açık ayıp iddiaları ileri sürülemez.
Tüketici Satışlarında Ayıp
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, tüketiciye TBK’dan daha geniş koruma sağlar. Tüketici, ayıplı malı 30 gün içinde satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Ayıpsız benzeriyle değişim ve ücretsiz onarım hakları tüketiciye ek güvence sağlar. Satıcının sorumsuzluk kaydı koyması geçersizdir.
Pratik Örnekler
Örnek 1: Araçta Gizli Motor Arızası
Sivas’ta Ali Bey, ikinci el araç satın almıştır. 3 ay sonra motorda ciddi bir arıza ortaya çıkmıştır. Bilirkişi raporu, arızanın satış öncesine ait olduğunu tespit etmiştir. Ali Bey, gizli ayıp gerekçesiyle sözleşmeden dönme hakkını kullanarak bedelin iadesini talep etmiş ve mahkeme lehine karar vermiştir.
Örnek 2: Taşınmazda Hukuki Ayıp
Fatma Hanım, satın aldığı arsanın imara açık olduğu beyanıyla sözleşme imzalamıştır. Ancak sonradan arsanın sit alanı içinde kaldığı ve inşaat yapılamayacağı anlaşılmıştır. Bu hukuki ayıp nedeniyle Fatma Hanım sözleşmeden dönerek tapu iptal ve bedel iadesi davası açmıştır.
Örnek 3: Ticari Satışta İhbar Süresinin Kaçırılması
Bir işletme, toptan satın aldığı malların bir kısmının kusurlu olduğunu 20 gün sonra fark etmiştir. TTK md. 21 uyarınca 8 günlük ihbar süresini kaçırdığından, açık ayıp iddiasında bulunamamıştır. Ancak gizli ayıp niteliğindeki kusurlar için ayrıca dava açma hakkı saklı kalmıştır.
Örnek 4: Bedel İndirimi Talebi
Mehmet Bey, satın aldığı mobilyanın renginin sipariş edilenden farklı olduğunu tespit etmiştir. Sözleşmeden dönme yerine bedel indirimi hakkını kullanmış ve ayıp oranında indirim talep etmiştir. Mahkeme, bilirkişi raporu doğrultusunda %15 bedel indirimine hükmetmiştir.
Borçlar hukuku konusunda profesyonel desteğe mi ihtiyacınız var?
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Ayıba karşı tekeffül nedir?
Satıcının teslim ettiği malın sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımaması veya değerini/kullanım amacını düşüren eksiklikler barındırması halinde kanundan doğan sorumluluğudur (TBK md. 219-231).
Satıcı ayıptan sorumlu mudur?
Evet. Satıcı, ayıbı bilmese bile sorumludur. Ağır kusur (bilerek gizleme) halinde zamanaşımı da işlemez.
Alıcının seçimlik hakları nelerdir?
Sözleşmeden dönme (bedel iadesi), bedel indirimi, ücretsiz onarım ve ayıpsız benzeriyle değişim (TBK md. 227).
Gizli ayıp nedir?
Olağan muayene ile fark edilemeyen, sonradan ortaya çıkan ayıptır. Fark edilir edilmez derhal satıcıya bildirilmelidir.
Muayene ve ihbar zorunlu mu?
Evet. Alıcı malı imkân bulur bulmaz muayene etmeli ve ayıbı derhal bildirmelidir. İhbar yapılmazsa mal kabul edilmiş sayılır.
Zamanaşımı süresi nedir?
Taşınır mallarda teslimden itibaren 2 yıl, taşınmazlarda 5 yıl. Satıcının ağır kusurunda zamanaşımı işlemez.
Ticari satışlarda ihbar süresi kaç gündür?
TTK md. 21 uyarınca teslimden itibaren 8 gün içinde muayene, 8 gün içinde ihbar yapılmalıdır.
Tüketici satışlarında fark nedir?
TKHK kapsamında tüketiciye daha geniş koruma sağlanır. Satıcının sorumsuzluk kaydı geçersizdir. Ayıp ihbar süresi 30 gündür.
Sorumsuzluk anlaşması geçerli midir?
Genel satışlarda sınırlı olarak geçerlidir. Ancak satıcı ayıbı bilerek gizlemişse geçersizdir. Tüketici satışlarında tamamen geçersizdir.
İhbar nasıl yapılmalıdır?
Noter ihtarnamesi, iadeli taahhütlü mektup veya yazılı e-posta ile. İspat yükü alıcıdadır; yazılı bildirim önemlidir.
Ayıp tazminat davası açılabilir mi?
Evet. Seçimlik haklara ek olarak alıcı, satıcının kusuru varsa maddi ve manevi tazminat talep edebilir (TBK md. 229).
Görevli mahkeme hangisidir?
Genel satışlarda asliye hukuk mahkemesi, tüketici satışlarında tüketici mahkemesi (parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti).
Ayıba Karşı Tekeffül – Özet Tablosu (2026)
| Konu | Detay |
|---|---|
| Yasal Dayanak | TBK md. 219-231; TTK md. 21; TKHK md. 8-12 |
| Tanım | Satıcının malın ayıplarından kanundan doğan sorumluluğu |
| Ayıp Türleri | Maddi (fiziki), hukuki, ekonomik, nitelik eksikliği |
| Açık Ayıp | Olağan muayene ile fark edilebilen; derhal ihbar gerekir |
| Gizli Ayıp | Sonradan ortaya çıkan; fark edilince derhal ihbar |
| Seçimlik Haklar | Sözleşmeden dönme, bedel indirimi, onarım, değişim (TBK 227) |
| Zamanaşımı (Taşınır) | Teslimden itibaren 2 yıl |
| Zamanaşımı (Taşınmaz) | Teslimden itibaren 5 yıl |
| Ağır Kusur | Zamanaşımı işlemez |
| Ticari Satış İhbarı | 8 gün (TTK 21) |
| Tüketici Satışı İhbarı | 30 gün |
| Sorumsuzluk Anlaşması | Genel satışta sınırlı geçerli; tüketicide geçersiz |
| Görevli Mahkeme | Asliye hukuk (genel); tüketici mahkemesi (tüketici) |
Bu makale bilgilendirme amaçlı hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Ayıba karşı tekeffül konusundaki somut durumunuz için Sivas’ta borçlar hukuku alanında deneyimli bir avukata başvurmanız tavsiye edilir.