Eda Davası Nedir? HMK 105, Türleri, Örnekleri ve İcra Edilebilirlik 2026
Eda Davası Nedir?
Eda davası, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 105. maddesi uyarınca davacının, davalının bir şeyi vermeye, yapmaya veya yapmamaya (kaçınmaya) mahkûm edilmesini istediği temel dava türüdür. Eda davası, bir hakkın yerine getirilmesini (ifa edilmesini) amaçlar ve kabul edildiğinde doğrudan icra edilebilir niteliktedir.
Eda davası, medeni usul hukukundaki üç temel dava türünden biridir (diğerleri: tespit davası ve inşai dava). Eda davası açılabildiği durumlarda kural olarak yalnızca tespit davası açılamaz; çünkü eda davasında hukuki yarar bulunması yeterlidir. Alacak davası, tahliye davası, müdahalenin men’i davası gibi uygulamada en sık karşılaşılan davalar eda davası niteliğindedir.
“Paramı geri almak için ne davası açmalıyım?”, “Eda davası ile tespit davası arasındaki fark nedir?”, “Kısmi eda davası nedir?” gibi sorular medeni usul hukukunun en çok merak edilen konularıdır. Eda davası, hukuk sistemimizde en yaygın kullanılan dava türüdür ve günlük hayatta karşılaşılan birçok uyuşmazlığın çözümünde başvurulan temel hukuki yoldur. Bu rehber, eda davasının ne olduğunu, türlerini, diğer dava türlerinden farkını ve 2026 yılı güncel uygulamalarını bir avukatın kaleminden ele almaktadır.
İçindekiler
Hukuki Bilgilendirme
Bu makale, 6100 sayılı HMK md. 105, 106, 107, 108, 109; Yargıtay HGK güncel içtihatları esas alınarak hazırlanmıştır.
HMK Madde 105 – Kanun Metni
Eda davası
MADDE 105– (1) Eda davası yoluyla mahkemeden, davalının, bir şeyi vermeye veya yapmaya yahut yapmamaya mahkûm edilmesi talep edilir.
Eda Davası Nedir?
Eda davası, davacının davalıdan bir edimi (borcu) yerine getirmesini talep ettiği dava türüdür. “Eda” kelimesi, Arapça kökenli olup “yerine getirme, ifa etme” anlamına gelir. Davacı, mahkemeden davalının belirli bir davranışta bulunmasını (verme, yapma veya yapmama) emreden bir karar vermesini ister. Bu karar kesinleştiğinde davalı borcunu yerine getirmezse cebri icra yoluyla zorlanabilir.
Eda Davasının Türleri
Eda Davasının Türleri
| Eda Türü | Tanım | Örnekler |
|---|---|---|
| Vermeye mahkûm etme | Davalının bir şeyi (para, mal, taşınmaz vb.) teslim etmesini isteme | Ödünç verilen paranın iadesi, satılan malın teslimi, tapu devri, kiracının tahliyesi |
| Yapmaya mahkûm etme | Davalının belirli bir eylemi gerçekleştirmesini isteme | Ayıplı malın onarılması, sözleşme gereği taahhüt edilen işin yapılması, duvar örülmesi |
| Yapmamaya (kaçınmaya) mahkûm etme | Davalının belirli bir davranıştan kaçınmasını isteme | Gürültü yapılmaması (müdahalenin men’i), rekabet yasağına uyulması, marka hakkı ihlalinin durdurulması |
Eda Davası Örnekleri
| Dava | Eda Türü | Ne İstenir? |
|---|---|---|
| Alacak davası | Verme | Borçlunun borcunu ödemesine mahkûm edilmesi |
| Tahliye davası | Verme | Kiracının taşınmazı boşaltmasına mahkûm edilmesi |
| Tapu iptal ve tescil | Verme | Taşınmazın davacı adına tescil edilmesi |
| Tazminat davası | Verme | Zararın tazmin edilmesine mahkûm edilmesi |
| İstirdat davası | Verme | Haksız ödenen paranın iadesine mahkûm edilmesi |
| Müdahalenin men’i davası | Yapmama | Haksız müdahalenin durdurulmasına mahkûm edilmesi |
| Haksız rekabet davası | Yapmama | Rekabet ihlalinin sona erdirilmesine mahkûm edilmesi |
| Eser sözleşmesinde onarım | Yapma | Ayıplı eserin düzeltilmesine mahkûm edilmesi |
Avukat Notu: Eda davası, uygulamada en sık açılan dava türüdür. Günlük hayatta karşılaştığınız hemen her alacak talebi, tahliye isteği veya hak ihlali durumunda açılacak dava büyük olasılıkla eda davası olacaktır. Önemli olan doğru talep ve doğru dava türünü belirlemektir.
Alacak, tazminat veya tahliye davası konusunda profesyonel hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?
Sivas’ta medeni hukuk alanında uzman avukat kadromuz yanınızda.
Eda Davası ile Tespit Davası Farkı
| Kriter | Eda Davası (HMK 105) | Tespit Davası (HMK 106) |
|---|---|---|
| Amaç | Davalının bir edimi yerine getirmesini sağlamak | Bir hukuki ilişkinin varlığını veya yokluğunu tespit ettirmek |
| İcra edilebilirlik | Doğrudan icra edilebilir (ilam) | Doğrudan icra edilemez; yalnızca tespit niteliğindedir |
| Mahkûmiyet | Davalı bir şeyi vermeye/yapmaya/yapmamaya mahkûm edilir | Hukuki durum tespit edilir; mahkûmiyet yoktur |
| Hukuki yarar | Eda davası açılabiliyorsa tespit davası açılamaz | Yalnızca eda davası açılamadığında hukuki yarar vardır |
| Örnek | “100.000 TL alacağımın ödenmesine karar verilsin” | “Aramızda kira ilişkisi bulunduğunun tespitine karar verilsin” |
Eda Davası ile İnşai (Yenilik Doğuran) Dava Farkı
| Kriter | Eda Davası (HMK 105) | İnşai Dava (HMK 108) |
|---|---|---|
| Amaç | Mevcut bir borcun ifa edilmesini sağlamak | Yeni bir hukuki durum yaratmak, değiştirmek veya ortadan kaldırmak |
| İcra edilebilirlik | Doğrudan icra edilebilir | Kararın kesinleşmesiyle sonuç doğar; ayrıca icra gerekmez |
| Örnek | Alacak davası, tahliye davası | Boşanma davası, evlat edinme, sözleşmenin feshi |
Üç Dava Türü Karşılaştırması
| Özellik | Eda Davası | Tespit Davası | İnşai Dava |
|---|---|---|---|
| HMK Maddesi | 105 | 106 | 108 |
| Amaç | İfa (yerine getirme) | Tespit (belirleme) | Yenilik doğurma (değiştirme) |
| İcra | Doğrudan icra edilebilir | İcra edilemez | Kesinleşmeyle sonuç doğar |
| Karar türü | Mahkûmiyet kararı | Tespit kararı | Yenilik doğuran karar |
| Yaygınlık | En yaygın dava türü | Sınırlı kullanım | Belirli konularla sınırlı |
Kısmi Eda Davası
HMK md. 109 uyarınca davacı, alacağının yalnızca bir kısmını dava konusu yapabilir. Bu durumda kısmi eda davası söz konusudur. Örneğin, 500.000 TL alacağı olan davacı, öncelikle 100.000 TL’lik kısmı dava edebilir. Ancak alacağın tamamının belirlenebilir nitelikte olması durumunda belirsiz alacak davası (HMK md. 107) açılması daha avantajlıdır; çünkü belirsiz alacak davasında zamanaşımı dava açılmasıyla tüm alacak için kesilir.
| Kısmi Eda Davası | Tam Eda Davası | Belirsiz Alacak Davası |
|---|---|---|
| Alacağın bir kısmı talep edilir | Alacağın tamamı talep edilir | Alacak miktarı tam belirlenemez; artırım hakkı saklıdır |
| Zamanaşımı yalnızca dava edilen kısım için kesilir | Zamanaşımı tüm alacak için kesilir | Zamanaşımı tüm alacak için kesilir |
| HMK md. 109 | HMK md. 105 | HMK md. 107 |
İcra Edilebilirlik
Eda davası sonucunda verilen kabul kararı bir ilam niteliğindedir ve doğrudan icra edilebilir. Davalı, kararı gönüllü olarak yerine getirmezse davacı, icra müdürlüğüne başvurarak kararın cebri icra yoluyla uygulanmasını sağlayabilir. Bu, eda davasının tespit davasından en önemli farkıdır; tespit kararları doğrudan icra edilemez.
Hukuki Yarar Şartı
Eda davası açılabilmesi için davacının hukuki yararının bulunması gerekir. Eda davası açılabildiği hallerde, yalnızca tespit davası açılmasında kural olarak hukuki yarar bulunmaz. Yargıtay, eda davası açma imkânı olan davacının tespit davası açmasını “hukuki yarar yokluğu” nedeniyle reddetmektedir.
Hangi dava türünü açmanız gerektiğini bilmiyor musunuz?
Pratik Örnekler
Örnek 1: Alacak Davası (Vermeye Mahkûm Etme)
Sivas’ta Ali Bey, arkadaşına 200.000 TL borç vermiştir. Arkadaşı borcunu ödememektedir. Ali Bey, Asliye Hukuk Mahkemesinde eda davası (alacak davası) açarak davalının 200.000 TL ödemeye mahkûm edilmesini talep etmiştir. Mahkeme davayı kabul etmiş ve karar kesinleştikten sonra Ali Bey icra takibi başlatarak alacağını tahsil etmiştir.
Örnek 2: Müdahalenin Men’i (Yapmamaya Mahkûm Etme)
Fatma Hanım’ın komşusu, ortak duvarı yıkarak Fatma Hanım’ın bahçesine tecavüz etmiştir. Fatma Hanım, müdahalenin men’i davası açarak komşusunun müdahalesinin durdurulmasına ve eski hale iadesine karar verilmesini talep etmiştir. Mahkeme, komşunun müdahaleyi sonlandırmasına ve duvarı eski haline getirmesine karar vermiştir.
Örnek 3: Eser Sözleşmesinde Onarım (Yapmaya Mahkûm Etme)
Mehmet Bey, müteahhitten teslim aldığı dairede ciddi yapım hataları tespit etmiştir. Eda davası açarak müteahhidin ayıpları gidermesine (yapmaya) mahkûm edilmesini talep etmiştir. Bilirkişi raporu ile yapım hataları teyit edilerek müteahhit onarıma mahkûm edilmiştir.
Örnek 4: Kısmi Eda Davası
Zeynep Hanım, toplam 300.000 TL alacağı için tamamını dava etmek yerine önce 50.000 TL’lik kısmı için kısmi eda davası açmıştır. Mahkeme, 50.000 TL alacağı kabul etmiştir. Zeynep Hanım, kalan 250.000 TL için ayrıca dava açma hakkını saklı tutmuştur.
Medeni hukuk konusunda profesyonel desteğe mi ihtiyacınız var?
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Eda davası nedir?
HMK md. 105 uyarınca davacının, davalının bir şeyi vermeye, yapmaya veya yapmamaya mahkûm edilmesini istediği temel dava türüdür.
Eda davası ile tespit davası farkı nedir?
Eda davası edimin yerine getirilmesini amaçlar ve icra edilebilir. Tespit davası yalnızca bir hukuki durumun belirlenmesini amaçlar; icra edilemez.
Eda davası ile inşai dava farkı nedir?
Eda davası mevcut borcun ifasını sağlar. İnşai dava yeni bir hukuki durum yaratır (boşanma, sözleşme feshi vb.).
Eda davası icra edilebilir mi?
Evet. Kabul kararı ilam niteliğindedir ve doğrudan cebri icra yoluyla uygulanabilir.
Kısmi eda davası nedir?
Alacağın yalnızca bir kısmının dava konusu yapılmasıdır (HMK md. 109). Kalan alacak için dava hakkı saklıdır.
Hangi davalar eda davası niteliğindedir?
Alacak davası, tahliye davası, tapu iptal ve tescil, tazminat davası, müdahalenin men’i, istirdat davası gibi davalar.
Eda davası açılabiliyorsa tespit davası açılabilir mi?
Kural olarak hayır. Eda davası açma imkânı varsa tespit davasında hukuki yarar bulunmaz.
Eda davası nerede açılır?
Genellikle Asliye Hukuk Mahkemesinde. Dava konusuna göre Sulh Hukuk, Asliye Ticaret veya İş Mahkemesi de görevli olabilir.
Eda davasında zamanaşımı var mı?
Eda davasının kendisine özgü bir zamanaşımı yoktur; zamanaşımı dava konusu hakka göre belirlenir (TBK md. 146: genel zamanaşımı 10 yıl).
Eda davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Dava konusuna göre değişir. Ticari alacak, iş davası ve tüketici uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk gerekir.
Eda davası harç ve masrafları ne kadardır?
Dava değeri üzerinden nispi harç ödenir. Maktu harçlı davalar (tahliye vb.) da mevcuttur.
Belirsiz alacak davası da eda davası mıdır?
Evet. Belirsiz alacak davası (HMK 107) özel bir eda davası türüdür. Alacak miktarı belirlenemediğinde açılır ve artırım hakkı saklıdır.
Eda Davası – Özet Tablosu (2026)
| Konu | Detay |
|---|---|
| Yasal Dayanak | HMK md. 105 |
| Tanım | Davalının vermeye, yapmaya veya yapmamaya mahkûm edilmesini isteme |
| Eda Türleri | Verme (para, mal, taşınmaz), yapma (onarım, inşaat), yapmama (müdahalenin men’i) |
| İcra Edilebilirlik | Doğrudan icra edilebilir (ilam) |
| Tespit Davasından Farkı | Eda davası icra edilebilir; tespit davası edilemez |
| İnşai Davadan Farkı | Eda davası ifa sağlar; inşai dava yenilik doğurur |
| Kısmi Eda Davası | Alacağın bir kısmı dava edilir (HMK 109) |
| Belirsiz Alacak Davası | Özel eda davası türü (HMK 107) |
| Hukuki Yarar | Eda davası açılabiliyorsa tespit davası açılamaz |
| Yaygın Örnekler | Alacak, tazminat, tahliye, tapu iptal, müdahalenin men’i |
| Görevli Mahkeme | Dava konusuna göre: asliye hukuk, sulh hukuk, asliye ticaret, iş mahkemesi |
Bu makale bilgilendirme amaçlı hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Eda davası ve dava türleri konusundaki somut durumunuz için Sivas’ta medeni hukuk alanında deneyimli bir avukata başvurmanız tavsiye edilir.