Sosyal İnceleme Raporu (SİR) Nedir Hangi Davalarda Kullanılır? 2026
Sosyal inceleme raporu (SİR), özellikle velayet davalarında çocuğun üstün yararını belirlemek amacıyla uzman bilirkişiler tarafından hazırlanan kapsamlı bir değerlendirme raporudur. Aile mahkemesi hakimi, boşanma ve velayet kararlarında bu rapora büyük önem verir. Peki sosyal inceleme raporu tam olarak nedir, hangi davalarda kullanılır ve nasıl hazırlanır? Bu rehberde tüm sorularınızı yanıtlıyoruz.
Sosyal İnceleme Raporu (SİR) 2026 – Özet Bilgi Tablosu
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Tanım | Çocuğun üstün yararını belirlemek için hazırlanan uzman raporu |
| Hazırlayan | Psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı |
| Kullanıldığı Davalar | Velayet, boşanma, kişisel ilişki, koruma tedbirleri |
| Görevli Mahkeme | Aile Mahkemesi |
| Hazırlanma Süresi | 2-6 hafta (ortalama) |
| İtiraz Süresi | Tebliğden itibaren 2 hafta |
| Zorunlu mu? | Hayır, hakim takdirine bağlı (ancak velayet davalarında genellikle alınır) |
| UYAP’ta Görünür mü? | Evet, dosyaya eklendikten sonra görüntülenebilir |
| Hukuki Dayanak | 4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu m.5, TMK, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu |
Sosyal İnceleme Raporu (SİR) Nedir?
Sosyal inceleme raporu, aile mahkemelerinde özellikle velayet ve boşanma davalarında çocuğun hangi ebeveynle yaşamasının daha uygun olacağını belirlemek için hazırlanan uzman görüşüdür. Kısaca SİR raporu olarak da adlandırılır.
Bu rapor, alanında uzman psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacılar tarafından düzenlenir. Raporda çocuğun fiziksel, psikolojik ve sosyal gelişimi, yaşam koşulları ve ebeveynlerin durumları detaylı şekilde incelenir. Hakim, velayet kararı verirken bu raporu önemli bir dayanak olarak kullanır.
SİR Raporu Ne Anlama Gelir?
SİR, “Sosyal İnceleme Raporu” ifadesinin kısaltmasıdır. Mahkeme dosyalarında ve hukuk dilinde yaygın olarak bu kısaltma kullanılır. “SİR alınması” veya “SİR düzenlenmesi” ifadeleri, mahkemenin uzman bilirkişiden rapor talep etmesi anlamına gelir.
Sosyal İnceleme Raporu Hangi Davalarda Kullanılır?
Sosyal inceleme raporu başlıca şu dava türlerinde kullanılır:
| Dava Türü | SİR Kullanım Amacı |
|---|---|
| Çekişmeli Boşanma Davası | Velayetin hangi ebeveyne verileceğinin belirlenmesi |
| Velayet Davası | Çocuğun üstün yararının tespiti |
| Velayetin Değiştirilmesi Davası | Mevcut velayet düzeninin uygunluğunun değerlendirilmesi |
| Kişisel İlişki Kurulması Davası | Çocuk ile ebeveyn arasındaki ilişkinin düzenlenmesi |
| Çocuk Koruma Davaları | Koruma tedbiri kararlarının verilmesi (5395 sayılı Kanun) |
| Evlat Edinme Davaları | Evlat edinme koşullarının değerlendirilmesi |
Sosyal İnceleme Raporu Hangi Durumlarda Hazırlanır?
Sosyal inceleme raporu şu durumlarda hazırlanır:
- Boşanma davasında taraflar arasında velayet konusunda anlaşmazlık bulunduğunda
- Hakim, çocuğun üstün yararını belirlemek için uzman görüşüne ihtiyaç duyduğunda
- Taraflardan birinin SİR raporu alınmasını talep etmesi halinde
- Velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması davalarında
- Çocuk hakkında koruma tedbiri alınması gerektiğinde
- Çocuğun yaşam koşullarının incelenmesi gerektiğinde
Anlaşmalı Boşanmada SİR Gerekir mi?
Anlaşmalı boşanma davalarında taraflar velayet konusunda da anlaşmış olduğundan, genellikle sosyal inceleme raporu alınmasına gerek kalmaz. Ancak hakim, çocuğun üstün yararı açısından gerekli görürse anlaşmalı boşanmada da SİR raporu talep edebilir.
Sosyal İnceleme Raporu Zorunlu mu?
Sosyal inceleme raporu alınması yasal olarak zorunlu değildir. Ancak velayet davalarında hakim, çocuğun üstün yararını belirleyebilmek için genellikle bu raporu talep eder. Yargıtay içtihatları da velayet kararlarında SİR raporu alınmasının önemini vurgulamaktadır.
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’un 5. maddesi, aile mahkemelerinde psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı bulundurulmasını öngörmektedir. Bu uzmanlar, hakimin ihtiyaç duyduğu hallerde sosyal inceleme raporu hazırlar.
Sosyal İnceleme Raporu Bilirkişi Raporu mudur?
Evet, sosyal inceleme raporu bir tür bilirkişi raporudur. Ancak klasik bilirkişi raporlarından farklı olarak, aile mahkemesine atanan uzmanlar (psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı) tarafından hazırlanır. Bu rapor, hakimin uzmanlık alanı dışındaki konularda bilimsel ve profesyonel görüş almasını sağlar.
Sosyal İnceleme Raporu Neden Alınır?
Sosyal İnceleme Raporu Neden Alınır?
Sosyal inceleme raporunun alınma nedenleri şunlardır:
- Çocuğun üstün yararının belirlenmesi: Velayetin hangi ebeveyne verilmesinin çocuk için daha faydalı olacağının tespiti
- Tarafların durumunun değerlendirilmesi: Anne ve babanın ekonomik, sosyal ve psikolojik durumlarının incelenmesi
- Yaşam koşullarının incelenmesi: Çocuğun yaşayacağı ortamın uygunluğunun değerlendirilmesi
- Objektif görüş elde edilmesi: Mahkemenin tarafsız ve bilimsel verilere dayalı karar verebilmesi
- Kişisel ilişkinin düzenlenmesi: Velayeti almayan ebeveynle çocuk arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Sosyal İnceleme Raporunu Kim Hazırlar?
Sosyal inceleme raporu, Adalet Bakanlığı tarafından aile mahkemelerine atanan uzmanlar tarafından hazırlanır. Bu uzmanlar:
| Uzman | Görev Alanı |
|---|---|
| Psikolog | Çocuğun ve ebeveynlerin psikolojik durumunu değerlendirir |
| Pedagog | Çocuğun eğitim durumu ve gelişimini inceler |
| Sosyal Çalışmacı | Ailenin sosyal ve ekonomik durumunu araştırır |
Sosyal İnceleme Raporunda Neler Yer Alır?
Kapsamlı bir sosyal inceleme raporunda şu bilgiler bulunur:
- Anne ve babanın kişilik özellikleri
- Tarafların maddi ve ekonomik durumu
- Anne ve babanın eğitim seviyesi
- Tarafların sağlık durumu
- Anne ve babanın sosyal çevresi ve yaşam tarzı
- Tarafların beyanları
- Çocuğun yaşı uygunsa kendi beyanı
- Boşanma süreci ve nedenleri
- Tarafların yaşadığı konutların durumu
- Çocuğun halen yaşadığı ortam
- Varsa kötü alışkanlıklar (alkol, madde kullanımı vb.)
- Çocuğun fiziksel gelişimi ile ilgili değerlendirmeler
- Çocuğun psikolojik durumu
- Velayetin hangi ebeveyne verilmesi gerektiğine dair gerekçeli kanaat
Bir Hakim Çocuğun Velayetine Karar Verirken En Çok Neye Dikkat Eder?
Hakim, velayet kararı verirken en çok çocuğun üstün yararını gözetir. Bunun yanında şu kriterlere dikkat eder:
| Kriter | Değerlendirme |
|---|---|
| Çocuğun yaşı | Küçük yaştaki çocuklar genellikle anne bakımına muhtaçtır |
| Çocuğun görüşü | İdrak çağındaki çocuğun beyanı dikkate alınır |
| Ebeveynlerin bakım kapasitesi | Fiziksel, psikolojik ve ekonomik yeterlilik |
| Çocukla kurulan bağ | Anne veya babayla duygusal ilişki |
| Yaşam koşulları | Konut, çevre, eğitim imkanları |
| Sosyal inceleme raporu | Uzman görüşü ve öneriler |
| Kardeşlerin durumu | Kardeşlerin ayrılmaması ilkesi |
Sosyal İnceleme Raporu Nasıl Hazırlanır?
Sosyal İnceleme Raporu Nasıl Hazırlanır?
Mahkeme Kararı
Hakim, ara kararla sosyal inceleme raporu alınmasına karar verir ve uzman bilirkişi görevlendirir.
Taraflarla Görüşme
Uzman, anne ve baba ile ayrı ayrı görüşerek beyanlarını alır, kişilik özelliklerini değerlendirir.
Çocukla Görüşme
Çocuğun yaşı ve olgunluk düzeyine göre uzman, çocukla birebir görüşme yapar.
Ev Ziyareti
Gerekli görüldüğünde tarafların evlerine gidilerek yaşam koşulları yerinde incelenir.
Rapor Düzenleme
Tüm veriler değerlendirilerek gerekçeli kanaat içeren rapor hazırlanır ve mahkemeye sunulur.
Sosyal İnceleme Raporu Hazırlanması Ne Kadar Sürer?
Sosyal inceleme raporunun hazırlanma süresi genellikle 2 ila 6 hafta arasında değişir. Bu süreyi etkileyen faktörler şunlardır:
- Mahkemenin iş yükü
- Uzmanların yoğunluğu
- Tarafların görüşmelere katılımı
- Ev ziyareti gerekip gerekmediği
- İncelemenin kapsamı
Bir Evin Sosyal İncelemesi Ne Kadar Sürer?
Ev ziyareti şeklinde yapılan sosyal inceleme genellikle 1-2 saat sürer. Uzman, evin fiziksel koşullarını, çocuğun odasını, genel hijyen durumunu ve yaşam ortamını değerlendirir. Gerekirse fotoğraf çekebilir.
Sosyal İnceleme Raporu UYAP’ta Görünür mü?
Evet, sosyal inceleme raporu mahkeme dosyasına eklendikten sonra UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) üzerinden görüntülenebilir. Taraflar veya avukatları e-Devlet üzerinden veya UYAP Vatandaş Portal’dan dosyadaki SİR raporuna erişebilir.
Sosyal İnceleme Raporuna İtiraz
Sosyal inceleme raporu mahkeme dosyasına sunulduktan sonra taraflara tebliğ edilir. Tebliğden itibaren 2 hafta içinde rapora itiraz edilebilir.
Hangi Durumlarda İtiraz Edilebilir?
- Raporda çelişkili bilgiler bulunması
- Yetersiz inceleme yapılması
- Tarafların beyanlarına yer verilmemesi
- Maddi durum değerlendirmesinin eksik olması
- Gerekçesiz kanaat bildirilmesi
- Çocuğun üstün yararı ilkesine uyulmaması
- Objektif inceleme yapılmaması
İtiraz kabul edilirse mahkeme yeni bir sosyal inceleme raporu alınmasına karar verebilir.
Avukat İrem Bike Demirhan
Kurucu Avukat – Aile Hukuku Uzmanı
Sivas’ta doğan Avukat İrem Bike Demirhan, orta öğrenimini Sivas Cumhuriyet Anadolu Lisesi’nde tamamladıktan sonra Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde yüksek öğrenimine başlamış, 2018 yılında başarı ile mezun olmuştur. Eş zamanlı olarak Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden de 2024 yılında mezun olarak ikinci lisans eğitimini tamamlamıştır.
Avukat İrem Bike Demirhan Hukuk Bürosu, kurulduğu günden itibaren göstermiş olduğu istikrarlı gelişme sonucunda Türkiye’deki saygın hukuk bürolarından birisi haline gelmiş olup hukukun farklı alanlarında Sivas, Ankara, İstanbul başta olmak üzere Türkiye’nin birçok şehrinde yerli ve yabancı müvekkillerine avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti vermeye devam etmektedir. Velayet davaları ve sosyal inceleme raporu süreçlerinde geniş deneyime sahiptir.
Velayet Davaları | Boşanma Hukuku | Sosyal İnceleme Raporu
Sosyal İnceleme Raporu Yargıtay Kararları
Yargıtay, velayet davalarında sosyal inceleme raporunun önemini vurgulayan birçok karar vermiştir:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2021/10606 E., 2022/1746 K.
Velayet Kararı İçin SİR Raporu Alınması Gerekir
Yargıtay, velayet düzenlemesinde çocuğun üstün yararının esas olduğunu belirterek, 4787 sayılı Kanun’un 5. maddesi gereğince psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlardan sosyal inceleme raporu alınması gerektiğine hükmetmiştir. Rapor alınmadan verilen velayet kararı bozma sebebi sayılmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2018/5593 E., 2018/13599 K.
Çelişkili İki SİR Raporu Varsa Yeni Rapor Alınmalı
Dosyada birbirine zıt iki sosyal inceleme raporu bulunması halinde, mahkemenin yeni bir SİR raporu alması gerektiği karara bağlanmıştır. Ayrıca idrak çağındaki çocuğun bizzat hakim tarafından dinlenmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2013/20745 E., 2014/3215 K.
Anne ile Görüşmeden Hazırlanan SİR Raporu Geçersiz
Yargıtay, yalnızca baba ve çocukla görüşülerek hazırlanan, anne ile görüşme yapılmayan sosyal inceleme raporunun velayet kararına esas alınamayacağına karar vermiştir. Her iki tarafla da görüşülmesi zorunludur.
Sosyal İnceleme Raporu Yönetmeliği
Sosyal inceleme raporunun hazırlanmasına ilişkin esaslar, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ve ilgili yönetmeliklerde düzenlenmiştir. Ayrıca Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın sosyal hizmet alanındaki düzenlemeleri de bu konuda belirleyicidir.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Sosyal İnceleme Raporu
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Sosyal İnceleme Raporu
Çocuk koruma davalarında ve kurum bakımı kararlarında Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı İl Müdürlükleri de sosyal inceleme raporu hazırlayabilir. Bu raporlar özellikle 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki koruma tedbiri kararlarında kullanılır.
Sosyal İnceleme Raporu ve Velayet
Velayet davalarında sosyal inceleme raporu kritik öneme sahiptir. Rapor, çocuğun hangi ebeveynle yaşamasının daha uygun olacağına dair uzman görüşü içerir. Hakim, velayet kararını verirken bu raporu önemli bir dayanak olarak kullanır, ancak raporla bağlı değildir. Nihai karar hakime aittir.
Profesyonel Hukuki Destek Alın
Velayet davası ve sosyal inceleme raporu süreçlerinde haklarınızı en iyi şekilde korumak için uzman avukat desteği almanız önemlidir. Aile hukuku alanında deneyimli ekibimizle iletişime geçin.
Çocuklar En Fazla Kaç Yıl Ceza Alır?
Bu soru sosyal inceleme raporu ile doğrudan ilgili olmasa da, çocuk hukukuyla ilişkili olduğundan kısaca değinelim: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’na göre, 12 yaşından küçük çocuklar cezai ehliyete sahip değildir ve ceza almaz. 12-15 yaş arası çocukların cezai ehliyeti sınırlıdır. 15-18 yaş arası çocuklar için ise cezalarda indirim uygulanır. Çocuk mahkemelerinde görülen davalarda da sosyal inceleme raporu alınabilir.
Sıkça Sorulan Sorular ile Sosyal İnceleme (SİR) Raporu
Sosyal inceleme raporu hangi durumlarda hazırlanır?
SİR raporu; çekişmeli boşanma davalarında velayet kararı verilmesi gerektiğinde, velayetin değiştirilmesi davalarında, kişisel ilişki kurulması davalarında ve çocuk koruma kararlarında hazırlanır. Hakim re’sen veya tarafların talebi üzerine rapor alınmasına karar verebilir.
Bir evin sosyal incelemesi ne kadar sürer?
Ev ziyareti şeklinde yapılan sosyal inceleme genellikle 1-2 saat sürer. Uzman, evin fiziksel koşullarını, çocuğun yaşam ortamını ve genel durumu değerlendirir.
Sosyal inceleme raporu zorunlu mu?
Yasal olarak zorunlu değildir, ancak velayet davalarında hakim genellikle SİR raporu alınmasına karar verir. Yargıtay da velayet kararlarında sosyal inceleme raporu alınmasının önemini vurgulayan kararlar vermektedir.
Sosyal inceleme raporu bilirkişi raporu mudur?
Evet, sosyal inceleme raporu bir tür bilirkişi raporudur. Aile mahkemesine atanan uzmanlar (psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı) tarafından hazırlanır ve hakimin uzmanlık alanı dışındaki konularda bilimsel görüş sağlar.
Sosyal inceleme raporu neden alınır?
Çocuğun üstün yararını belirlemek, velayetin hangi ebeveyne verilmesi gerektiğini tespit etmek, tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını değerlendirmek ve mahkemenin objektif karar verebilmesi için alınır.
Bir hakim çocuğun velayetine karar verirken en çok neye dikkat eder?
Hakim en çok çocuğun üstün yararına dikkat eder. Bunun yanında çocuğun yaşı, görüşü, ebeveynlerin bakım kapasitesi, yaşam koşulları, sosyal inceleme raporu ve kardeşlerin durumu da değerlendirilir.
Sosyal inceleme raporu hazırlanması ne kadar sürer?
Sosyal inceleme raporunun hazırlanması genellikle 2-6 hafta arasında sürer. Bu süre mahkemenin iş yükü, uzmanların yoğunluğu ve incelemenin kapsamına göre değişebilir.
Sosyal inceleme raporu UYAP’ta görünür mü?
Evet, sosyal inceleme raporu mahkeme dosyasına eklendikten sonra UYAP üzerinden görüntülenebilir. Taraflar e-Devlet veya UYAP Vatandaş Portal üzerinden rapora erişebilir.
Sosyal inceleme raporuna itiraz edilebilir mi?
Evet, rapor taraflara tebliğ edildikten sonra 2 hafta içinde itiraz edilebilir. Raporda çelişki, eksik inceleme veya hatalı değerlendirme varsa itiraz kabul edilebilir ve yeni rapor alınabilir.
SİR raporu nedir?
SİR, “Sosyal İnceleme Raporu” ifadesinin kısaltmasıdır. Aile mahkemelerinde velayet ve boşanma davalarında çocuğun üstün yararını belirlemek için uzmanlar tarafından hazırlanan değerlendirme raporudur.
Bu makale 25.01.2026 tarihinde güncellenmiştir. İçeriğimiz bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için mutlaka bir avukata danışmanızı öneririz.