Portföy Tazminatı Nedir? TTK 122, Şartları, Hesaplama ve Talep Süresi 2026
Portföy Tazminatı (Denkleştirme İstemi) Nedir?
Portföy tazminatı (denkleştirme istemi), acentelik veya tek satıcılık sözleşmesi sona erdiğinde, aracının oluşturduğu müşteri çevresinden ana firmanın yararlanmaya devam etmesi nedeniyle, aracının uğradığı maddi kaybı gidermek için ödenen hakkaniyet bazlı bir tazminattır. 6102 sayılı TTK md. 122‘de düzenlenmiştir.
Tazminat hakkının doğması için aracının yeni müşteriler kazandırmış veya mevcut müşterilerle iş hacmini önemli ölçüde artırmış olması, sözleşme bittikten sonra ana firmanın bu müşteri çevresinden fayda sağlamaya devam etmesi ve ödenmesinin hakkaniyete uygun bulunması gerekir. Tazminat miktarı, acentenin son 5 yıllık ortalama yıllık komisyonunu geçemez. Sözleşmenin sona ermesinden itibaren 1 yıl içinde talep edilmelidir.
“Acentelik sözleşmem feshedildi, portföy tazminatı alabilir miyim?”, “Tek satıcılık sözleşmesinde denkleştirme istemi nedir?”, “Portföy tazminatı nasıl hesaplanır?” gibi sorular ticaret hukukunun en çok merak edilen konularıdır. Portföy tazminatı, aracının emeğinin ve oluşturduğu müşteri değerinin korunmasını sağlayan önemli bir hukuki mekanizmadır. Bu rehber, portföy tazminatının şartlarını, hesaplama yöntemini, hak düşürücü süresini ve 2026 yılı güncel uygulamalarını bir avukatın kaleminden ele almaktadır.
İçindekiler
- Portföy Tazminatı Nedir?
- Yasal Dayanak (TTK 122)
- Tazminat Hakkının Doğma Şartları
- Hesaplama Yöntemi
- Tavan Sınırı
- Talep Süresi (Hak Düşürücü)
- Tek Satıcılıkta Portföy Tazminatı
- Tazminat Hakkının Kaybedildiği Haller
- Portföy Tazminatı ile Diğer Tazminatlar Farkı
- Pratik Örnekler
- Sık Sorulan Sorular
- Özet Tablosu
Hukuki Bilgilendirme
Bu makale, 6102 sayılı TTK md. 102-123; AB Acentelik Direktifi (86/653/AEB); Yargıtay 11. ve 19. HD güncel içtihatları esas alınarak hazırlanmıştır.
Portföy Tazminatı Nedir?
Portföy tazminatı, acentelik veya benzeri aracılık sözleşmelerinde aracının sözleşme süresince oluşturduğu müşteri portföyünden, sözleşme sona erdikten sonra da ana firmanın (müvekkilin) yararlanmaya devam etmesi nedeniyle doğan bir tazminat hakkıdır. Hukukta “denkleştirme istemi” veya “goodwill tazminatı” olarak da adlandırılır. TTK md. 122 ile düzenlenen bu hak, acentenin emeğinin ve yarattığı ekonomik değerin korunmasını amaçlar.
Yasal Dayanak
| Düzenleme | İçerik |
|---|---|
| TTK md. 122 | Denkleştirme istemi (portföy tazminatı): şartları, tavan sınırı, hak düşürücü süre |
| TTK md. 121 | Acentelik sözleşmesinin feshi |
| TTK md. 102-120 | Acentelik sözleşmesinin genel hükümleri |
| AB Direktifi 86/653/AEB | Avrupa Birliği acentelik düzenlemesi (Türk hukukunun kaynağı) |
Portföy Tazminatı Hakkının Doğma Şartları
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| 1. Yeni müşteri kazandırma veya iş hacmini artırma | Acente, sözleşme süresince yeni müşteriler kazandırmış veya mevcut müşterilerle olan işlemi önemli ölçüde artırmış olmalıdır |
| 2. Devam eden fayda | Ana firma (müvekkil), sözleşme sona erdikten sonra da acentenin kazandırdığı müşteri çevresinden önemli menfaat elde etmeye devam etmelidir |
| 3. Komisyon/ücret kaybı | Acente, sözleşmenin sona ermesi nedeniyle bu müşterilerden elde edeceği komisyon veya ücret hakkını kaybetmiş olmalıdır |
| 4. Hakkaniyete uygunluk | Tüm koşullar değerlendirildiğinde tazminat ödenmesinin hakkaniyete uygun olması gerekir |
Avukat Notu: Bu dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir. Özellikle “devam eden fayda” şartı Yargıtay tarafından titizlikle araştırılmaktadır. Ana firmanın acentenin kazandırdığı müşterilerle işlem yapmaya devam edip etmediği somut delillerle ispatlanmalıdır. Müşteri listesi, satış rakamları ve fatura kayıtları bu ispatta kritik öneme sahiptir.
Acentelik veya tek satıcılık sözleşmeniz feshedildi mi? Portföy tazminatı hakkınızı öğrenmek ister misiniz?
Sivas’ta ticaret hukuku alanında uzman avukat kadromuz yanınızda.
Portföy Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Portföy Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
| Adım | Açıklama |
|---|---|
| 1. Yeni müşteri katkısının belirlenmesi | Acentenin sözleşme süresinde kazandırdığı yeni müşteriler ve artırılan iş hacmi tespit edilir |
| 2. Ana firmanın devam eden faydasının hesaplanması | Sözleşme sona erdikten sonra ana firmanın bu müşterilerden elde ettiği/edeceği gelir belirlenir |
| 3. Acentenin komisyon kaybının tespiti | Acente, bu müşterilerden elde edeceği komisyon/ücret kaybı hesaplanır |
| 4. Hakkaniyet değerlendirmesi | Sözleşme süresi, tarafların kusur durumu, rekabet yasağı, fesih nedeni gibi faktörler değerlendirilir |
| 5. Tavan sınırı kontrolü | Hesaplanan tutar, son 5 yıllık ortalama yıllık komisyonu geçemez |
Tavan Sınırı (TTK 122/1)
Portföy tazminatı miktarı, acentenin son 5 yıllık faaliyetleri esas alınarak hesaplanan ortalama yıllık komisyon veya diğer ödemelerin tutarını geçemez. Sözleşme 5 yıldan kısa sürmüşse, sözleşme süresince elde edilen komisyonların ortalaması esas alınır. Bu tavan sınırı, emredici niteliktedir ve sözleşmeyle artırılamaz.
Talep Süresi (Hak Düşürücü Süre)
Portföy tazminatı, acentelik sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 1 yıl içinde talep edilmelidir (TTK md. 122/4). Bu süre hak düşürücü niteliktedir; yani sürenin geçirilmesi halinde hak tamamen ortadan kalkar ve dava açılamaz. Zamanaşımından farklı olarak hak düşürücü süre hakim tarafından re’sen dikkate alınır.
Avukat Notu: 1 yıllık hak düşürücü süre, portföy tazminatında en sık yapılan hata nedeniyle hak kaybına yol açan konuların başında gelir. Sözleşme sona erdiğinde derhal hukuki danışmanlık almanız ve tazminat talebinizi süresinde ileri sürmeniz kritik önem taşır.
Tek Satıcılıkta Portföy Tazminatı
TTK md. 122, doğrudan acentelik sözleşmeleri için düzenlenmiş olsa da Yargıtay içtihatları ile tek satıcılık (distribütörlük) ve franchising sözleşmelerine de kıyasen (analogia) uygulanmaktadır. Tek satıcının müşteri portföyü oluşturması ve sözleşmenin sona ermesi halinde ana firmanın bu portföyden yararlanmaya devam etmesi durumunda denkleştirme istemi gündeme gelir. Yargıtay, tek satıcılık sözleşmelerinde de aynı şartları aramaktadır.
Tazminat Hakkının Kaybedildiği Haller
| Hal | Açıklama |
|---|---|
| Acentenin kusurlu feshi | Sözleşme, acentenin kusuru nedeniyle haklı olarak feshedilmişse tazminat talep edilemez |
| Acentenin kendi isteğiyle feshi | Acente sözleşmeyi kendisi feshetmişse kural olarak tazminat hakkı doğmaz (yaş, sağlık gibi haklı nedenler hariç) |
| 1 yıllık sürenin geçirilmesi | Hak düşürücü süre içinde talep edilmemişse hak tamamen ortadan kalkar |
| Acentenin haklarını üçüncü kişiye devretmesi | Acente, müvekkiliyle anlaşarak haklarını başkasına devretmişse tazminat istenemez |
Portföy Tazminatı ile Diğer Tazminatlar Farkı
| Kriter | Portföy Tazminatı | Fesih Tazminatı (Haksız Fesih) | Rekabet Yasağı Tazminatı |
|---|---|---|---|
| Amacı | Müşteri çevresi oluşturma karşılığı denkleştirme | Haksız fesih nedeniyle uğranılan zararın tazmini | Rekabet yasağı nedeniyle uğranılan gelir kaybı |
| Yasal dayanak | TTK md. 122 | TBK md. 438 (İş K. md. 17 vb.) | TTK md. 123 |
| Tavan | Son 5 yıl ortalama yıllık komisyon | Sözleşmede belirlenen cezai şart veya fiili zarar | Sözleşme koşullarına göre |
| Birlikte talep | Fesih tazminatı ile birlikte talep edilebilir | Portföy tazminatı ile birlikte talep edilebilir | Diğer tazminatlarla birlikte |
Portföy tazminatı ve denkleştirme istemi konusunda profesyonel desteğe mi ihtiyacınız var?
Pratik Örnekler
Örnek 1: Acentelik Sözleşmesinin Haksız Feshi
Sivas’ta 8 yıldır bir üretici firmanın acentesi olarak faaliyet gösteren Ali Bey, sözleşmesinin haklı bir neden olmadan feshedilmesi üzerine portföy tazminatı talep etmiştir. Ali Bey, sözleşme süresince 150’den fazla yeni müşteri kazandırmış ve yıllık satış hacmini 3 katına çıkarmıştır. Bilirkişi, son 5 yıllık ortalama yıllık komisyonunu 400.000 TL olarak hesaplamıştır. Mahkeme, tüm şartların oluştuğunu tespit ederek 350.000 TL portföy tazminatına hükmetmiştir.
Örnek 2: Tek Satıcılık Sözleşmesinde Denkleştirme
Bir otomobil yedek parça distribütörü, 12 yıllık tek satıcılık sözleşmesinin feshedilmesi üzerine portföy tazminatı davası açmıştır. Yargıtay, tek satıcılık sözleşmesine TTK 122’nin kıyasen uygulanacağını kabul etmiş ve distribütörün oluşturduğu müşteri çevresinden ana firmanın yararlanmaya devam ettiğini tespit ederek tazminata hükmetmiştir.
Örnek 3: 1 Yıllık Sürenin Kaçırılması
Fatma Hanım, acentelik sözleşmesi feshedildikten 14 ay sonra portföy tazminatı davası açmıştır. Mahkeme, 1 yıllık hak düşürücü sürenin geçirildiğini tespit ederek davayı reddetmiştir. Fatma Hanım, süreyi kaçırdığı için hiçbir tazminat alamamıştır.
Örnek 4: Acentenin Kusurlu Feshi
Sözleşme yükümlülüklerini ağır şekilde ihlal eden bir acente, müvekkili tarafından haklı nedenle feshedilmiştir. Acente portföy tazminatı talep etmiş ancak mahkeme, feshin acentenin kusuruna dayandığını tespit ederek tazminat talebini reddetmiştir.
Ticaret hukuku konusunda profesyonel desteğe mi ihtiyacınız var?
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Portföy tazminatı nedir?
Acentelik veya tek satıcılık sözleşmesi sona erdiğinde, aracının oluşturduğu müşteri çevresinden ana firmanın faydalanmaya devam etmesi nedeniyle ödenen hakkaniyet bazlı tazminattır (TTK md. 122).
Portföy tazminatının şartları nelerdir?
Yeni müşteri kazandırma veya iş hacmi artırma, ana firmanın devam eden faydası, acentenin komisyon kaybı ve hakkaniyete uygunluk. Dört şart birlikte aranır.
Tazminat miktarı nasıl hesaplanır?
Müşteri katkısı, devam eden fayda ve komisyon kaybı değerlendirilerek hakkaniyete göre belirlenir. Son 5 yıllık ortalama yıllık komisyonu geçemez.
Talep süresi ne kadardır?
Sözleşmenin sona ermesinden itibaren 1 yıl (hak düşürücü süre). Süre geçirilirse hak tamamen ortadan kalkar.
Tek satıcılık sözleşmesinde uygulanır mı?
Evet. Yargıtay, TTK 122’nin tek satıcılık (distribütörlük) ve franchising sözleşmelerine kıyasen uygulanacağını kabul etmektedir.
Acente sözleşmeyi kendisi feshederse tazminat alabilir mi?
Kural olarak hayır. Ancak yaş, sağlık gibi haklı nedenlerle fesih halinde tazminat hakkı doğabilir.
Fesih tazminatı ile birlikte talep edilebilir mi?
Evet. Portföy tazminatı ile haksız fesih tazminatı ayrı hukuki temellere dayandığından birlikte talep edilebilir.
Sözleşmeyle portföy tazminatından vazgeçilebilir mi?
Sözleşme devam ederken önceden vazgeçme geçersizdir (emredici hüküm). Sözleşme sona erdikten sonra vazgeçme mümkündür.
Görevli mahkeme hangisidir?
Asliye Ticaret Mahkemesi.
Rekabet yasağı tazminatı farklı mıdır?
Evet. Rekabet yasağı tazminatı (TTK 123) ayrı bir hak olup portföy tazminatıyla birlikte talep edilebilir.
Tavan sınırı nedir?
Son 5 yıllık ortalama yıllık komisyon tutarıdır. Sözleşme 5 yıldan kısa ise sözleşme süresi ortalaması esas alınır.
Portföy tazminatı hangi durumlarda reddedilir?
Acentenin kusurlu feshi, kendi isteğiyle (haklı nedensiz) fesih, 1 yıllık sürenin geçirilmesi ve hakların devredilmesi hallerinde reddedilir.
Portföy Tazminatı – Özet Tablosu (2026)
| Konu | Detay |
|---|---|
| Yasal Dayanak | TTK md. 122 |
| Diğer Adları | Denkleştirme istemi, goodwill tazminatı |
| Kapsam | Acentelik; kıyasen tek satıcılık ve franchising |
| Şartlar | Yeni müşteri, devam eden fayda, komisyon kaybı, hakkaniyet |
| Tavan Sınırı | Son 5 yıllık ortalama yıllık komisyon |
| Talep Süresi | 1 yıl (hak düşürücü süre) |
| Hak Kaybı Halleri | Kusurlu fesih, kendi isteğiyle fesih, süre geçirme, devir |
| Birlikte Talep | Fesih ve rekabet yasağı tazminatıyla birlikte mümkün |
| Sözleşmeyle Vazgeçme | Sözleşme devamında geçersiz (emredici hüküm) |
| Görevli Mahkeme | Asliye Ticaret Mahkemesi |
Bu makale bilgilendirme amaçlı hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Portföy tazminatı konusundaki somut durumunuz için Sivas’ta ticaret hukuku alanında deneyimli bir avukata başvurmanız tavsiye edilir.