Memurların Kurumlarınca Görevlerinin ve Yerlerinin Değiştirilmesi: DMK 76 – 2026
Memurların Kurumlarınca Görevlerinin ve Yerlerinin Değiştirilmesi Nedir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu‘nun 76. maddesi uyarınca kurumlar, hizmet gerekleri ve kamu yararı çerçevesinde memurların görev ve yerlerini rızaları olmaksızın değiştirebilir. Atamaya yetkili amirler, memurları aylık derecelerinde değişiklik yapmadan (veya 68. madde esaslarına göre) aynı veya başka yerdeki kadrolara atayabilir. Ancak memurun kazanılmış hak aylık derecesinin altında bir kadroya isteği dışında atanması yapılamaz.
Görev ve yer değişikliği; hizmet gereği (soruşturma sonucu, kadro ihtiyacı), memurun isteği veya disiplin/performans nedeniyle uygulanabilir. Aday memurların yer değişikliği ve becayişi kural olarak yasaktır. Hukuka aykırı atama işlemlerine karşı 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Aynı kurumda aynı sınıftaki memurlar becayiş (DMK md. 73) yapabilir.
“Kurumum beni rızam olmadan başka yere atayabilir mi?”, “Görev değişikliği kazanılmış haklarımı etkiler mi?”, “Atamaya itiraz edebilir miyim?” gibi sorular devlet memurlarının en çok merak ettiği konulardır. DMK md. 76 idarenin en geniş takdir yetkisini kullandığı alanlardan biridir; ancak bu yetki sınırsız değildir. Bu rehber, kurumların görev ve yer değişikliği yetkisinin kapsamını, sınırlarını, memurun haklarını ve itiraz yollarını bir avukatın kaleminden anlaşılır bir dilde ele almaktadır.
İçindekiler
- Yasal Dayanak (DMK 73, 74, 76)
- Kurumun Atama Yetkisi ve Kapsamı
- Görev ve Yer Değişikliği Türleri
- Hizmet Gereği Görev/Yer Değişikliği
- Memurun İsteğiyle Görev/Yer Değişikliği
- Disiplin ve Performans Nedeniyle Değişiklik
- Kazanılmış Hak Aylık Derecesinin Korunması
- İdarenin Takdir Yetkisinin Sınırları
- Aday Memurların Durumu
- Becayiş (Karşılıklı Yer Değiştirme – DMK 73)
- Kurumlar Arası Naklen Atama (DMK 74)
- Atama Kararına İtiraz ve İptal Davası
- Pratik Örnekler
- Sık Sorulan Sorular
- Özet Tablosu
Hukuki Bilgilendirme
Bu makale, 657 sayılı DMK md. 68, 73, 74, 76; Anayasa md. 128; Danıştay 2. ve 5. Daire ile İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) güncel içtihatları esas alınarak hazırlanmıştır.
Yasal Dayanak
| Madde | Düzenleme |
|---|---|
| DMK md. 76 | Kurumların memurların görev ve yerlerini değiştirme yetkisi |
| DMK md. 73 | Becayiş (karşılıklı yer değiştirme) esasları |
| DMK md. 74 | Kurumlar arası naklen atama esasları |
| DMK md. 68 | Derece yükselmesi ve kadro derecesi esasları |
| DMK md. 72 | Yer değiştirme suretiyle atanma (hizmet bölgeleri) |
| Anayasa md. 128 | Memurların statüleri, hakları ve yükümlülükleri kanunla düzenlenir |
Kurumun Atama Yetkisi ve Kapsamı
Kurumun Atama Yetkisi ve Kapsamı
DMK md. 76, kurumlara memurların görev ve yerlerini değiştirme konusunda geniş bir takdir yetkisi tanımaktadır. Atamaya yetkili amirler (bakan, vali, müsteşar, genel müdür vb.), memurları mevzuata uygun şekilde aynı veya başka yerdeki açık kadrolara atayabilir. Bu yetki; memurun rızası aranmaksızın, hizmetin gerektirdiği hallerde kullanılabilir.
| Yetki Kapsamı | Açıklama | Koşul |
|---|---|---|
| Aynı yerde görev değişikliği | Memurun aynı ilde farklı bir birime/göreve atanması | Kadro uygunluğu; kazanılmış hak korunur |
| Başka yere atama | Memurun farklı bir ile/ilçeye atanması | Hizmet gereği; kadro boşluğu |
| Hem görev hem yer değişikliği | Hem birim hem il/ilçe değişikliği | Her iki koşulun birlikte sağlanması |
| Derece değişikliği olmadan | Aylık derecesi aynı kalan atama | Genel kural: derece değişmez |
| DMK 68/B ile üst dereceye | Şartları taşıyan memurun üst derece kadroya atanması | 68/B şartlarının sağlanması |
Avukat Notu: DMK md. 76 idareye geniş takdir yetkisi tanısa da bu yetki sınırsız değildir. Danıştay, atamaların kamu yararı ve hizmet gerekleri amacıyla yapılıp yapılmadığını denetlemektedir. Kişisel, siyasi veya keyfi nedenlerle yapılan atamalar hukuka aykırı bulunarak iptal edilmektedir. “Sürgün” niteliğindeki atamalar Danıştay tarafından kabul görmemektedir.
Görev ve Yer Değişikliği Türleri
| Tür | Dayanak | Rıza Gerekir mi? | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Hizmet gereği atama | DMK md. 76 | Hayır | Kadro ihtiyacı, soruşturma sonucu, hizmetin gerektirdiği haller |
| Memurun isteğiyle atama | DMK md. 76 | Evet | Memurun talebi üzerine; kurumun onayı gerekir |
| Disiplin/performans nedeniyle | DMK md. 76 + disiplin mevzuatı | Hayır | Devamsızlık, performans düşüklüğü, soruşturma |
| Becayiş | DMK md. 73 | Evet (karşılıklı) | Aynı kurumda aynı sınıf memurların karşılıklı değişimi |
| Kurumlar arası nakil | DMK md. 74 | Kısmen | Farklı kuruma naklen atanma; her iki kurumun onayı |
Görev veya yer değişikliği işleminiz hukuka aykırı mı?
Sivas’ta idare hukuku alanında uzman avukat kadromuz yanınızda.
Hizmet Gereği Görev/Yer Değişikliği
Hizmet gereği yapılan atamalar, memurun rızası aranmaksızın idarenin tek taraflı iradesiyle gerçekleştirilir. Bu atamalar; kadro ihtiyacının karşılanması, adli/idari soruşturma sonucu memurun bulunduğu yerde kalmasının sakıncalı görülmesi veya hizmetin daha etkin yürütülmesi amacıyla yapılır. Danıştay, hizmet gereği atamalarda idarenin somut gerekçe göstermesini aramaktadır.
Memurun İsteğiyle Görev/Yer Değişikliği
Memur, sağlık durumu, eş durumu, öğrenim durumu veya kişisel tercihleriyle görev veya yer değişikliği talep edebilir. Ancak bu talep kurumu bağlamaz; kurum talebi kabul edip etmemekte serbesttir. Talebin reddine karşı da idari yargı yoluna başvurulabilir.
Disiplin ve Performans Nedeniyle Değişiklik
Devamsızlık, performans düşüklüğü veya disiplin soruşturması sonucunda memurların görev yeri değiştirilebilir. Bu uygulama bir “ceza” niteliğinde olmayıp hizmetin düzenli yürütülmesi amacı taşır. Ancak fiilen cezalandırma amacıyla yapılan yer değişiklikleri hukuka aykırıdır ve iptal davası konusu olabilir.
Kazanılmış Hak Aylık Derecesinin Korunması
| Kural | Açıklama |
|---|---|
| Derece korunur | Atama yapılırken memurun kazanılmış hak aylık derecesi korunur |
| Alt dereceye atama yasak | Memurun isteği olmadan kazanılmış hak derecesinin altında bir kadroya atama yapılamaz |
| Üst dereceye atama | DMK md. 68/B şartlarını taşıyan memurlar üst derece kadroya atanabilir |
| Unvan değişikliği | Aynı derece içinde farklı unvanlı kadroya atama mümkündür (şartlar dahilinde) |
İdarenin Takdir Yetkisinin Sınırları
| Sınır | Açıklama | Danıştay Görüşü |
|---|---|---|
| Kamu yararı | Atama kamu yararına uygun olmalıdır | Kişisel husumet veya siyasi amaçla yapılan atamalar iptal edilir |
| Hizmet gerekleri | Somut hizmet gerekçesi bulunmalıdır | Gerekçesiz veya soyut gerekçeli atamalar iptal edilir |
| Eşitlik ilkesi | Benzer durumdaki memurlar arasında ayrım yapılmamalıdır | Ayrımcılık tespit edilirse atama iptal edilir |
| Ölçülülük | Atama, amacıyla orantılı olmalıdır | “Sürgün” niteliğindeki orantısız atamalar iptal edilir |
| Kazanılmış haklar | Derece, kademe ve özlük hakları korunmalıdır | Alt dereceye zorunlu atama hukuka aykırıdır |
Aday Memurların Durumu
Aday memurlar (adaylık süresi devam eden memurlar) kural olarak başka kurumlara nakil yapamaz, becayiş gerçekleştiremez ve yer değişikliği talep edemez. Ancak sağlık mazereti ve can güvenliği gibi istisnai hallerde aday memurların da yer değişikliği yapılabilmesi mümkündür.
Becayiş (Karşılıklı Yer Değiştirme – DMK 73)
| Konu | Detay |
|---|---|
| Tanım | Aynı kurumun farklı yerlerindeki aynı sınıftaki memurların karşılıklı yer değiştirmesi |
| Koşullar | Aynı kurum, aynı sınıf, karşılıklı rıza, atamaya yetkili amirin onayı |
| Aday memurlar | Kural olarak becayiş yapamaz |
| Farklı kurumlar | DMK 73 kapsamında değil; DMK 74 (naklen atama) ile mümkün |
Kurumlar Arası Naklen Atama (DMK 74)
Farklı kurumlardaki memurların naklen atanması DMK md. 74 ile düzenlenmiştir. Naklen atama için hem mevcut kurumun muvafakati (onayı) hem de yeni kurumun kabul etmesi gerekir. Memur, kurumundan muvafakat alamazsa idari yargıda dava açabilir. Danıştay, haklı gerekçeler (eş durumu, sağlık vb.) mevcut olduğunda muvafakat verilmemesini hukuka aykırı bulabilmektedir.
Atama iptali veya muvafakat konusunda profesyonel desteğe mi ihtiyacınız var?
Atama Kararına İtiraz ve İptal Davası
| Hukuki Yol | Süre | Merci | Açıklama |
|---|---|---|---|
| İdari itiraz | 60 gün | Atamayı yapan kuruma | İsteğe bağlı; dava süresini kesmez (istisnalar hariç) |
| İptal davası | 60 gün (tebliğden) | İdare Mahkemesi | Atama işleminin hukuka aykırılığı gerekçesiyle |
| Yürütmenin durdurulması | Dava ile birlikte | İdare Mahkemesi | Telafisi güç zarar gerekçesiyle; karar verilinceye kadar atama durdurulur |
| Temyiz/İstinaf | Karara göre 30 gün | Bölge İdare Mahkemesi / Danıştay | İlk derece kararına itiraz |
Avukat Notu: Hukuka aykırı bulduğunuz atama kararına karşı 60 gün içinde iptal davası açmanız ve mutlaka yürütmenin durdurulması talep etmeniz kritik önem taşır. Yürütmenin durdurulması kararı alınmazsa dava sonuçlanana kadar atama uygulanmaya devam eder ve eski görev yerinize dönemezsiniz. Danıştay, kamu yararı ve hizmet gerekleri bulunmayan atamaları “takdir yetkisinin kötüye kullanılması” olarak değerlendirip iptal etmektedir.
Pratik Örnekler
Örnek 1: Hizmet Gereği Yer Değişikliği
Sivas’ta görev yapan memur Ali Bey, kurumu tarafından kadro ihtiyacı gerekçesiyle Ankara’ya atanmıştır. Kurum, somut kadro ihtiyacını belgeleyen gerekçe yazısı hazırlamıştır. Atama hizmet gereğine dayandığından hukuka uygundur.
Örnek 2: Gerekçesiz Atama ve İptal Davası
Fatma Hanım, herhangi bir somut gerekçe gösterilmeksizin il merkezinden uzak bir ilçeye atanmıştır. Fatma Hanım, atama kararına karşı idare mahkemesinde iptal davası açmış ve yürütmenin durdurulmasını talep etmiştir. Mahkeme, atama kararında somut hizmet gerekçesi bulunmadığını tespit ederek yürütmeyi durdurmuş ve ardından iptaline karar vermiştir.
Örnek 3: Kazanılmış Hak İhlali
5. derecede görev yapan Mehmet Bey, kurumu tarafından 7. derece kadroya atanmıştır. Mehmet Bey, kazanılmış hak aylık derecesinin altında bir kadroya rızası olmadan atandığı gerekçesiyle iptal davası açmıştır. Mahkeme, atamayı DMK md. 76’ya aykırı bularak iptal etmiştir.
Örnek 4: Becayiş Başvurusu
Sivas’ta görev yapan ve İstanbul’a gitmek isteyen memur ile İstanbul’da görev yapan ve Sivas’a gelmek isteyen aynı sınıftaki memur, karşılıklı becayiş başvurusunda bulunmuştur. Kurum, her iki memurun da aynı sınıf ve unvanda olduğunu teyit ederek becayişi onaylamıştır.
İdare hukuku konusunda profesyonel desteğe mi ihtiyacınız var?
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Kurumum beni rızam olmadan başka yere atayabilir mi?
Evet. DMK md. 76 uyarınca kurum, hizmet gerekleri çerçevesinde memurların görev ve yerlerini rızaları olmaksızın değiştirebilir. Ancak atama kamu yararı ve hizmet gereklerine dayanmalıdır.
Görev değişikliği kazanılmış haklarımı etkiler mi?
Hayır. Kazanılmış hak aylık dereceniz korunur. İsteğiniz olmadan derecenizin altında bir kadroya atama yapılamaz.
Atama kararına itiraz edebilir miyim?
Evet. 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir ve yürütmenin durdurulmasını talep edebilirsiniz.
Becayiş nedir ve nasıl yapılır?
Aynı kurumda aynı sınıftaki iki memurun karşılıklı anlaşarak yer değiştirmesidir (DMK 73). Atamaya yetkili amirin onayı gerekir.
Aday memur yer değişikliği yapabilir mi?
Kural olarak hayır. Aday memurlar nakil, becayiş ve yer değişikliği talep edemez. Sağlık ve can güvenliği istisnaları mevcuttur.
Naklen atama için muvafakat gerekir mi?
Evet. Farklı kuruma nakilde hem mevcut kurumun muvafakati hem yeni kurumun kabulü gerekir (DMK 74).
Muvafakat verilmezse ne yapabilirim?
İdare mahkemesinde muvafakat verilmemesi işleminin iptali davası açabilirsiniz. Danıştay, haklı gerekçelerde muvafakat reddini hukuka aykırı bulabilir.
Disiplin nedeniyle yer değişikliği yapılabilir mi?
Evet. Ancak fiilen cezalandırma amacıyla yapılan yer değişiklikleri hukuka aykırıdır ve iptal edilebilir.
Sürgün niteliğinde atama yapılabilir mi?
Hayır. Danıştay, kamu yararı ve hizmet gerekleri bulunmayan, cezalandırma amacı taşıyan atamaları iptal etmektedir.
Yürütmenin durdurulması neden önemli?
Yürütmenin durdurulması alınmazsa dava sonuçlanana kadar atama uygulanır. Bu süre 1-2 yılı bulabilir ve eski görev yerinize dönemezsiniz.
İptal davası süresi nedir?
Atama kararının tebliğinden itibaren 60 gün. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılırsa dava açılamaz.
Kurum içi görev değişikliğinde de dava açılabilir mi?
Evet. Aynı ilde farklı birime atanma da hukuki denetim kapsamındadır. Hizmet gereği gerekçesi yoksa iptal edilebilir.
Memurların Görev ve Yer Değişikliği – Özet Tablosu (2026)
| Konu | Detay |
|---|---|
| Yasal Dayanak | DMK md. 73, 74, 76; Anayasa md. 128 |
| Kurumun Yetkisi | Hizmet gerekleri ve kamu yararı çerçevesinde; rıza gerekmez (DMK 76) |
| Kazanılmış Hak | Aylık derecesi korunur; alt dereceye zorunlu atama yasak |
| Değişiklik Türleri | Hizmet gereği, memurun isteği, disiplin/performans, becayiş, nakil |
| Becayiş (DMK 73) | Aynı kurum, aynı sınıf, karşılıklı rıza, amir onayı |
| Naklen Atama (DMK 74) | Farklı kuruma; muvafakat + kabul gerekir |
| Aday Memurlar | Kural olarak yer değişikliği/becayiş yapamaz (istisnalar var) |
| İdarenin Sınırları | Kamu yararı, hizmet gerekleri, eşitlik, ölçülülük, kazanılmış hak |
| İptal Davası | 60 gün içinde idare mahkemesine |
| Yürütmenin Durdurulması | Dava ile birlikte talep edilmeli; telafisi güç zarar gerekçesiyle |
| Sürgün Atama | Danıştay tarafından iptal edilir; takdir yetkisinin kötüye kullanılması |
| Muvafakat Reddi | İdari yargıda iptal davası açılabilir |
Bu makale bilgilendirme amaçlı hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Görev ve yer değişikliğine ilişkin somut durumunuz için Sivas’ta idare hukuku alanında deneyimli bir avukata başvurmanız tavsiye edilir.